Το Ανώτατο Δικαστήριο και η διαμόρφωση των ΗΠΑ

Jeffrey Rosen, Το Ανώτατο Δικαστήριο των Η.Π.Α.: Οι προσωπικότητες και οι αντιπαραθέσεις που διαμόρφωσαν την Αμερική, εισαγωγή - μετάφραση Αικατερίνη Μ. Ρωξάνα, πρόλογος Ν. Κ. Σακελαρίου, Παπαζήσης - Κέντρο Ευρωπαϊκού Συνταγματικού Δικαίου, Αθήνα 2016, σελ. 464 1. Το βιβλίο του Τζέφρι Ρόουζεν, Το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ: Οι προσωπικότητες και οι αντιπαραθέσεις που διαμόρφωσαν την Αμερική, κυκλοφόρησε στις Ηνωμένες Πολιτείες το 2007.[1] Ο συγγραφέας του, που γεννήθηκε το 1964, είναι νομικός, καθηγητής της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Τζορτζ Ουάσινγκτον και ένας από τους διασημότερους σχολιαστές στον Τύπο δικαστικών υποθέσεων. Eίναι πασίγνωστος για τις συνεντεύξεις που έχει πάρει από δικαστές του Ανωτάτου Δικαστηρίου των Ηνωμένων Πολιτειών, όπως και για τη μαχητική του τοποθέτηση υπέρ ή κατά υποψήφιων για τη θέση δικαστή του δικαστηρίου αυτού. Αν και πολιτικώς εντάσσεται σαφώς στον λεγόμενο προοδευτικό χώρο, οι θέσεις του δεν υπήρξαν πάντα προβλέψιμες. Και στο βιβλίο που παρουσιάζεται εδώ, δεν είναι εμφανής κανείς προπαγανδισμός υπέρ φιλελευθέρων πολιτικά ιδεών ή κάποια δεδομένη προτίμηση σε δικαστές που ήσαν γνωστοί για τις προοδευτικές αντιλήψεις τους. Μετά το βιβλίο που παρουσιάζεται εδώ, ο Τζέφρι Ρόουζεν δημοσίευσε άλλα δυο βιβλία. Το 2013, το Σύνταγμα 3.0. Ελευθερία και τεχνολογική αλλαγή,[2] ένα βιβλίο στο οποίο ο συγγραφέας προωθεί μια ανάγνωση του Συντάγματος όπως αυτή επιβάλλεται από την τεχνολογική πρόοδο, και, το 2016, έναν αφιερωματικού χαρακτήρα τόμο για τον μεγάλο προοδευτικό δικαστή του Ανωτάτου Δικαστηρίου Λούι Μπράνταϊς, με τίτλο Louis Brandeis: αμερικανός προφήτης.[3] Εκτός από την εισαγωγή, όπου αναπτύσσεται η βασική θέση του συγγραφέα για την επιρροή της ιδιοσυγκρασίας του δικαστή στη νομολογία, το βιβλίο περιλαμβάνει πέντε κεφάλαια, αν σε αυτά περιληφθεί και το αποκαλούμενο «Συμπέρασμα», όπου γίνεται μια εμπεριστατωμένη παρουσίαση της προσωπικότητας του υπηρετούντος σήμερα προέδρου του Ανωτάτου Δικαστηρίου Τζον Ρόμπερτς. Στα τέσσερα κυρίως κεφάλαια ο συγγραφέας παρουσιάζει στο καθένα δύο προσωπικότητες, των οποίων η αντιπαράθεση, αν μη η αντιπαλότητα, διαμόρφωσε τις αξίες πάνω στις οποίες στηρίζεται πλέον η σύγχρονη αμερικανική κοινωνία. Δεν είναι όλοι δικαστές. Στο πρώτο κεφάλαιο, η αντιπαλότητα που παρουσιάζεται είναι μεταξύ του Προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών Τόμας Τζέφερσον (1744-1826) και του αρχιδικαστή, προέδρου του Ανωτάτου Δικαστηρίου των Ηνωμένων Πολιτειών,[4] Τζον Μάρσαλ (1755-1835).[5] Ούτε και έχουν θέση στο βιβλίο οι διασημότεροι δικαστές του Ανωτάτου Δικαστηρίου, όπως ίσως ο πιο διάσημος μετά τον πρόεδρο Μάρσαλ, ο αρχιδικαστής Ερλ Γουόρεν (1891-1974), επί της προεδρίας του οποίου (1953-1969) το Ανώτατο Δικαστήριο διαμόρφωσε μια κυριολεκτικά νέα εικόνα των Ηνωμένων Πολιτειών. Για την παρουσίαση του βιβλίου στο κείμενο που ακολουθεί έχουν επιλεγεί δύο ζεύγη δικαστών από αυτούς των οποίων η προσωπικότητα αναλύεται στο βιβλίο, όπου, με το πρώτο ζεύγος, ο αναγνώστης του άρθρου θα μπορέσει να συλλάβει δυο διαφορετικές δικαστικές φιλοσοφίες και, με το δεύτερο, δυο διαφορετικά στυλ προεδρίας δικαστηρίου. Έτσι, σε μια πρώτη ενότητα, θα γίνει αναφορά στους δικαστές Γουίλιαμ Ντάγκλας (1898-1980) και Άντονιν Σκάλια (1936-2016), οι οποίοι αντιπροσωπεύουν δυο αντίπαλες σχολές ερμηνείας του Συντάγματος, ενώ, σε μια δεύτερη ενότητα, η αναφορά θα γίνει στους αρχιδικαστές, προέδρους του Ανωτάτου Δικαστηρίου, Γουίλιαμ Ρένκουιστ (1924-2005) και Τζον Ρόμπερτς (1955), οι οποίοι αντιπροσωπεύουν δυο διαφορετικές αντιλήψεις περί το λειτούργημα του προέδρου του Δικαστηρίου.[6] 2. O Γουίλιαμ Ντάγκλας διορίστηκε δικαστής στο Ανώτατο Δικαστήριο των Ηνωμένων Πολιτειών από τον Πρόεδρο Φραγκλίνο Ρούζβελτ το 1939 και διήγαγε την μακρότερη θητεία δικαστή του Δικαστηρίου αυτού (1939-1975). Θεωρείται από πολλούς ως ο πλέον προοδευτικός δικαστής στην ιστορία του Δικαστηρίου. Δεν μπορεί να υποστηριχτεί σοβαρά ότι διέθετε μια συνεπή δικαστική φιλοσοφία αντίστοιχη προς αυτή του δικαστή Σκάλια. Κατηγορήθηκε μάλιστα ότι οι γνώμες που έγραφε ήταν σύντομες επειδή ακριβώς δεν ήθελε να ασχολείται πολύ με αυτές. Η πιο σημαντική γνώμη του είναι αυτή που συνέταξε για την υπόθεση Griswold v. Connecticut (απόφαση της 7ης Ιουνίου 1973).[7] Η υπόθεση αφορούσε τη συνταγματικότητα ενός νομοθετήματος της Πολιτείας του Κονέκτικατ, με το οποίο απαγορευόταν γενικώς σε όλους η χρήση αντισυλληπτικών προς αποτροπή εγκυμοσύνης. Η πλειοψηφία του Δικαστηρίου έκρινε στο σύνολό του αντισυνταγματικό τον νόμο στηριζόμενη στο ότι, ανεξαρτήτως των λοιπών εφαρμογών του, με αυτόν απαγορεύεται ακόμη και στα παντρεμένα ζευγάρια να χρησιμοποιούν προφυλακτικά. Ο δικαστής Ντάγκλας θέλησε να στηρίξει αρχικά την απόφαση στην ελευθερία του συνέρχεσθαι υποστηρίζοντας ότι τα παντρεμένα ζευγάρια «συνέρχονται» κατά τον ίδιο τρόπο όπως και οι διαδηλωτές. Η λύση δεν φάνηκε πειστική στους λοιπούς δικαστές της πλειοψηφίας, κι έτσι ο δικαστής Ντάγκλας στήριξε τελικώς την απόφαση σε ένα νέο δικαίωμα, το δικαίωμα στην ιδιωτικότητα, το οποίο είδε να υπάρχει, καθώς έγραψε στη γνώμη του, στη σκιά άλλων δικαιωμάτων που ρητώς κατοχυρώνονται στο Σύνταγμα, όπως το δικαίωμα του ατόμου να μην υφίσταται αδικαιολόγητες έρευνες στο σώμα και το σπίτι του. Η ερμηνεία αυτή του Συντάγματος από τον δικαστή Ντάγκλας, αν και πρόεκυψε υπό τις συνθήκες που περιγράφηκαν, γνώρισε μια τεράστια, αναπάντεχη επιτυχία. Η ελευθερία της γυναίκας να διακόπτει υπό προϋποθέσεις ανεπιθύμητη κύηση και το δικαίωμα των ομοφυλόφιλων να παντρεύονται υπό τις ίδιες προϋποθέσεις όπως οι ετεροφυλόφιλοι, στηρίχτηκαν στην ίδια ερμηνευτική προσέγγιση. Σύμφωνα με αυτήν, το Σύνταγμα δεν πρέπει να γίνεται κατανοητό ως προς τις λύσεις που περιέχει όπως θα το αντιλαμβανόταν η κοινωνία κατά τον χρόνο που ψηφίστηκε, δηλαδή για τις κρίσιμες ρυθμίσεις το 1791. Πρέπει να γίνεται αντιληπτό στην ανάγνωσή του με βάση τις σύγχρονες αντιλήψεις εντός της κοινωνίας όπου εφαρμόζεται. Η αντίθεση δικαστικής φιλοσοφίας μεταξύ του δικαστή Ντάγκλας και του δικαστή Σκάλια είναι χαρακτηριστική. Ο δικαστής Σκάλια (1986-2016) θέλησε, όπως έγραψε,[8] να προστατεύσει το αρχικό νόημα του Συντάγματος από σιωπηρές συνταγματικές τροποποιήσεις ερήμην της λαϊκής βούλησης. Όσο διογκώνονται τα δικαιώματα του ατόμου, όπως τα αντιλαμβάνεται και τα αναπτύσσει η πλειοψηφία του Ανωτάτου Δικαστηρίου, τόσο περιορίζεται αντίστοιχα η εξουσία των αντιπροσώπων του λαού να νομοθετήσουν. Αυτό, κατά τον δικαστή Σκάλια, έχει ως αποτέλεσμα, προοδευτικοί δικαστές με πλειοψηφία συχνά μιας ψήφου, να υιοθετούν λύσεις που αλλάζουν την μορφή της κοινωνίας, παρά το ότι σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως για το γάμο ατόμων του ίδιου φύλου, οι τοπικές κοινωνίες εκφράστηκαν με δημοψηφίσματα αντιθέτως. Στο άλλο άκρο των απόψεων του δικαστή Σκάλια, η τοποθέτηση του δικαστή Ντάγκλας υποστηρίζεται από ένα ισχυρό ρεύμα συνταγματικής θεωρίας, η οποία αντιμετωπίζει το Σύνταγμα ως κείμενο που ζει στην εποχή του δεχόμενο επιρροές για την ερμηνεία του από τις αντιλήψεις της σύγχρονης κοινωνίας.[9] Ένα Σύνταγμα έχει ψηφιστεί για να διαρκέσει, και για να διαρκέσει πρέπει να είναι πάντα σύγχρονο, προσαρμοσμένο και ανταποκρινόμενο στις ανάγκες της εποχής του. Ως προς τη δημοκρατικότητα αυτής της θεώρησης περί την ερμηνεία του Συντάγματος δεν υπάρχει ίσως, στην παρούσα αλληλουχία, καλύτερη αναφορά προς υποστήριξή της από ένα προηγούμενο βιβλίο του ίδιου του Τζέφρι Ρόουζεν με τον προκλητικό τίτλο Ο πιο δημοκρατικός βραχίονας της εξουσίας...[10], όπου ο συγγραφέας εξηγεί γιατί εν τοις πράγμασι η δικαιοσύνη ως κρατική λειτουργία μέσα σε μια δημοκρατία αφουγκράζεται καλύτερα από τις λοιπές εξουσίες τις ανάγκες της κοινωνίας δίδοντας σε αυτές τις σοφότερες λύσεις. 3. Περνώντας τώρα στη δεύτερη ενότητα, σε κάτι λιγότερο θεωρητικό και πολύ περισσότερο ανθρώπινο, συναντούμε δυο διαφορετικά στυλ προεδρίας, στον πρόεδρο Γουίλιαμ Ρένκουιστ, τον καλό μάνατζερ, και στον πρόεδρο Τζον Ρόμπερτς, τον κτίστη συναινέσεων. Ο πρώτος ήταν σουηδικής καταγωγής, λουθηρανός το θρήσκευμα, μεγαλωμένος να αναζητεί και πράττει ό,τι καλύτερο μπορούσε, και όταν το έπραττε να μην αναζητεί πλέον, έχοντας τύψεις, αν υπήρχε κάτι ακόμη καλύτερο που έπρεπε να είχε πράξει. Ως άνθρωπος ήταν στεγνός, όπως και οι γνώμες που έγραφε ως δικαστής.[11] Διετέλεσε απλό μέλος του Ανωτάτου Δικαστηρίου, διορισμένος από τον Πρόεδρο Νίξον, από το 1972 μέχρι το 1985, και έκτοτε πρόεδρος του Δικαστηρίου (1986-2005), διορισμένος από τον Πρόεδρο Ρέιγκαν. Ήταν εντυπωσιακή η μεταβολή του όταν ανέλαβε καθήκοντα προέδρου. Ως απλός δικαστής του Ανωτάτου Δικαστηρίου εμφανιζόταν από τους πλέον συντηρητικούς σε όλα τα ζητήματα (σχέσεις Ομοσπονδίας και Πολιτειών, δυσμενείς διακρίσεις λόγω φυλής και φύλου, δικαστικός αυτοπεριορισμός, θρησκευτική ελευθερία), χωρίς δογματισμούς μεν, αλλά σε σταθερή, συνεπή γραμμή ως προς το αποτέλεσμα. Όταν όμως έγινε πρόεδρος, έπαψε να ενδιαφέρεται για την προώθηση των προσωπικών του αντιλήψεων και άρχισε να δίνει προτεραιότητα στη δημόσια εικόνα της νομολογίας του Δικαστηρίου. Θεωρούσε ότι η νομολογία του Δικαστηρίου πρέπει να παραμένει σταθερή, και οι δοθείσες λύσεις, όποιες και να ήταν, να μην ανατρέπονται κάθε φορά που μεταβάλλεται η σύνθεση του Δικαστηρίου. Δεν αναζητούσε συναινέσεις, γιατί δεν ήθελε να φαίνεται ότι εξαρτάται από τους δικαστές στους οποίους προήδρευε. Καθώς ως πρόεδρος, στο εννεαμελές Ανώτατο Δικαστήριο, ψήφιζε τελευταίος, έδινε την έκτη ψήφο, όταν βρισκόταν σε αμφιβολία, προκειμένου να ενδυναμώσει την πλειοψηφούσα γνώμη, αλλά δεν δίσταζε να δεχθεί η ψήφος του να είναι η οριακή πέμπτη σε μια υπόθεση που δίχαζε τα μέλη του Δικαστηρίου. Φρόντιζε οι δικαστές του να έχουν καλές σχέσεις μαζί του και μεταξύ τους, να συντομεύουν στη συγγραφή των γνωμών τους, μη καθυστερώντας αναπτύσσοντας άχρηστη στα μάτια του επιχειρηματολογία. Αν κάποιος καθυστερούσε υφίστατο ως κύρωση να μη χρεωθεί στη συνέχεια σημαντική υπόθεση μέχρις ότου δείξει καλύτερη διαγωγή. Ο πρόεδρος Ρένκουιστ ήταν ένας καλός διαχειριστής και, όπως φαίνεται ότι δήλωσε κάποτε, αυτό ήθελε να θυμούνται από αυτόν. Ο Τζον Ρόμπερτς, πρόεδρος του Ανωτάτου Δικαστηρίου από τις 29 Σεπτεμβρίου 2005 μέχρι σήμερα, ένας καθολικός ιρλανδικής κυρίως καταγωγής, είχε διαπρέψει ως νομικός πριν από το διορισμό του έχοντας ασχοληθεί αρχικά ως βοηθός σπουδαίων δικαστών, μεταξύ των οποίων και του προέδρου Ρένκουιστ, και ως δικηγόρος, έχοντας αγορεύσει πολλές φορές ενώπιον του Ανωτάτου Δικαστηρίου των Ηνωμένων Πολιτειών. Το όραμα του προέδρου Ρόμπερτς για την προεδρία του είναι πολύ περισσότερο φιλόδοξο από το να αναδειχθεί σε έναν απλώς καλό διαχειριστή. Σε ένα δικαστήριο διχασμένο μεταξύ συντηρητικών και προοδευτικών, με την αμερικανική κοινωνία αντίστοιχα διχασμένη και τις Πολιτείες ομοίως, ο πρόεδρος Ρόμπερτς αποβλέπει στη συναίνεση και εργάζεται δυναμικά για να την επιτυγχάνει. Η στρατηγική του είναι πολυεπίπεδη. Όπως ο ίδιος έχει εξηγήσει, στις ευαίσθητες υποθέσεις επιλέγει ως εισηγητή ένα δικαστή για τον οποίο μπορεί να προβλέψει ότι είναι σε θέση να προτείνει λύση η οποία δεν θα πολώσει τους πέντε συντηρητικούς και τέσσερις προοδευτικούς του Δικαστηρίου σε μια στερεοτυπική ψηφοφορία, αλλά θα έχει προοπτική να επιτύχει ευρύτερη πλειοψηφία. Όταν συνέρχονται οι δικαστές σε διάσκεψη, ο πρόεδρος Ρόμπερτς παίρνει πάντα, αμέσως μετά τον εισηγητή, πρώτος το λόγο και συνοψίζει αυτός την υπόθεση θέτοντας τα ζητήματα κατά τρόπο που να αποτελέσει τη βάση για την αναζήτηση ενός κοινού τόπου. Στις υποθέσεις όπου ο Τύπος δεν έχει δείξει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, η αναζήτηση συναίνεσης είναι ευκολότερη και επιτυχέστερη. Στις λοιπές, σε αυτές που διχάζουν πραγματικά την κοινωνία, όπως στην υπόθεση της συνταγματικότητας του νόμου που μας είναι γνωστός ως Obama-care, ο πρόεδρος Ρόμπερτς έδειξε με την ψήφο του, με την οποία και μόνον διασώθηκε το νομοθέτημα, ότι είναι ικανός να ξεπεράσει τις διαχωριστικές γραμμές δίνοντας το παράδειγμα στους συναδέλφους του προοδευτικούς δικαστές, κάτι που ορισμένοι από αυτούς ακολούθησαν πράγματι στην ίδια υπόθεση ψηφίζοντας υπέρ της αντισυνταγματικότητας ενός μη κρίσιμου μέρους του νομοθετήματος[12]. Ενώ ο πρόεδρος Ρένκουιστ ενδιαφερόταν φορμαλιστικά για την εικόνα του Δικαστηρίου στην κοινωνία, ο πρόεδρος Ρόμπερτς ενδιαφέρεται για την ίδια την κοινωνία της οποίας οι αντιπαραθέσεις αντανακλώνται στη σύνθεση και τις αποφάσεις του Δικαστηρίου. Ενώ ο πρόεδρος Ρένκουιστ δεν είχε ως κύριο αντικείμενο της προσοχής του το τι θα ψήφιζαν οι δικαστές του, ο πρόεδρος Ρόμπερτς αποβλέπει κυρίως στην ψήφο τους για τη συναίνεση που επιδιώκει. Στη στεγνή, επιφυλακτική διαχείριση του προέδρου Ρένκουιστ αντιπαραβάλλεται η δυναμική στρατηγική του προέδρου Ρόμπερτς προς αναζήτηση κοινού τόπου. 4. Αν βλέπαμε στο βάθος τους και τις τέσσερις προσεγγίσεις δικαστικής φιλοσοφίας ή πρακτικής που παρουσιάστηκαν εδώ, τοποθετημένοι μακριά από τις ιδεολογικές προκαταλήψεις που ο καθένας μπορεί να έχει, θα μας ήταν ίσως δύσκολο να καταδικάσουμε πλήρως μια εξ αυτών και να υιοθετήσουμε χωρίς επιφύλαξη μιαν άλλη. Η αλήθεια και το ορθό δεν μας αποκαλύπτονται εύκολα, και στην αναζήτησή τους το εξαιρετικά ενδιαφέρον βιβλίο του Τζέφρι Ρόουζεν, το οποίο επιτυχώς κατέστησε κτήμα της ελληνικής γλώσσας η δικαστής του Συμβουλίου της Επικρατείας Αικατερίνη Ρωξάνα, μας βοηθά με ιδιαίτερη αποτελεσματικότητα. [1] The Supreme Court: The Personalities and Rivalries that Defined America, Times Books, Νέα Υόρκη 2007. [2] Constitution 3.0: Freedom and Technological Change, co-editor, Benjamin Wittes, Brookings Press, Ουάσινγκτον 2013. [3] Louis D. Brandeis: American Prophet, Yale University Press, Νιου Χέιβεν 2016. [4] Οι δυο τίτλοι δεν ταυτίζονται πλήρως καθώς ο πρόεδρος του Ανωτάτου Δικαστηρίου των Ηνωμένων Πολιτειών είναι και ιεραρχικός προϊστάμενος του συνόλου των Αμερικανών ομοσπονδιακών δικαστών. Επίσης, επειδή κάθε Πολιτεία των Ηνωμένων Πολιτειών έχει το δικό της ανώτατο δικαστήριο, για λόγους ακριβείας επιβάλλεται συχνά να διευκρινίζεται, όπου αυτό συντρέχει, ότι γίνεται λόγος για το ανώτατο δικαστήριο της Ομοσπονδίας. [5] Τίτλος του κεφαλαίου «Οι αριστοκράτες της Βιρτζίνια». Στο δεύτερο κεφάλαιο, με τον τίτλο «Η κληρονομιά του εμφυλίου πολέμου» παρουσιάζονται οι Τζον Μάρσαλ Χάρλαν (John Marshall Harlan) και Όλιβερ Γουέντελ Χολμς ο νεότερος (Oliver Wendell Holmes Jr), στο τρίτο κεφάλαιο, με τον τίτλο «Ελευθερία και ελευθεριότητα» οι Ούγκο Μπλακ (Hugo Black) και Γουίλιαμ Ντάγκλας (William Ο. Douglas) και στο τέταρτο κεφάλαιο, με τον τίτλο «Τα δυο πρόσωπα του συντηρητισμού» οι Γουίλιαμ Ρένκουιστ (William Η. Rehnquist) και Άντονιν Σκάλια (Antonin Scalia). [6] Οι πληροφορίες που παρέχονται στο κείμενο αυτό για τους δικαστές που παρουσιάζονται και τα σχετικά ζητήματα έχουν αντληθεί από τα αντίστοιχα κεφάλαια του βιβλίου του Τζέφρι Ρόουζεν, εκτός αν γίνεται παραπομπή σε άλλο βιβλίο. [7] Ιωάννης Σαρμάς, «Εμείς ο Λαός». Η συνταγματική νομολογία του Ανωτάτου Δικαστηρίου των Ηνωμένων Πολιτειών, Σάκκουλα, Αθήνα - Θεσσαλονίκη 2016, σ. 295 και επ. [8] Antonin Scalia, Bryan A. Garner, Reading Law, The Interpretation of Legal Texts, ΕκδόσειςThomson/West, Σεντ Πολ (Μινεσότα) 2012, σ. 1 και επ.. [9] Akhil Reed Amar, America's Unwritten Constitution, Basic Books, Νέα Υόρκη 2012, σ. 97 και επ. [10] The Most Democratic Branch: How the Courts Serve America, Oxford University Press, Νέα Υόρκη 2006. [11] Εκτίμηση του γράφοντος που πιθανόν εξηγεί το στυλ της προεδρίας του. [12] Ιωάννης Σαρμάς, ό.π., σ. 478 και επ.

Το Ανώτατο Δικαστήριο και η διαμόρφωση των ΗΠΑ

Σύνδεση