Μιὰ συνέντευξη τοῦ Ἀνδρέα Καρκαβίτσα

Ὁ κ. Καρκαβίτσας. – Πῶς βλέπει μέχρι τοῦδε τὴν φιλολογίαν μας. – Τίποτε ἄξιον λόγου! – Τί ἀνεπτύχθη ἐν συγκρίσει περισσότερον παρ’ ἡμῖν. – Τὸ γλωσσικὸν ζήτημα. – Ἡ καθαρεύουσα, ἡ δημώδης. – Τὸ κρᾶμα. – Τὰ δημοτικὰ ᾄσματα δὲν τὰ ἔκαμαν αἱ γυναῖκες. – Κρίσεις περὶ τῶν συγχρόνων συγγραφέων. Ὅλως τυχαίως ἀπαντῶ μίαν ἡμέραν εἰς τὸν δρόμον τὸν συγγραφέα. Εἶνε γνωστόν, ὅτι ὁ κ. Καρκαβίτσας, ἀφ’ ὅτου ἐκλείσθη ὡς ἰατρὸς εἰς τὰς Ἀθήνας, ἐμφανίζεται ὡς κομήτης εἰς τὰς... Ἀθήνας, ἐπωφελούμενος τῶν ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν κατάπλων τοῦ ἀτμοπλοίου του εἰς τὸν Πειραιᾶ. Ὁ ἄνθρωπος δὲν εἶχε πάρῃ καθόλου χαμπάρι δι’ αὐτὰς τὰς συνεντεύξεις, καὶ ἠρώτα νὰ μάθῃ νέα τοὐλάχιστον πρὸ δύο μηνῶν. Τὸν ἐκράτησα, τὸν ἔβαλα νὰ καθήσῃ εἰς ἓν ζαχαροπλαστεῖον, καὶ ἤρχισα τὴν ἐπίθεσίν μου. Καὶ παρ’ ὅλας τὰς διασαφήσεις μου ἐφαίνετο τόσον ἔκπληκτος ἀκόμη! — Καὶ λοιπόν, θαλασσινέ μου, πῶς τὴν βλέπεις μέχρι τοῦδε τὴν φιλολογίαν μας; — Τί νὰ τὴν βλέπω. Τίποτε δὲν ἔχει γραφῇ μέχρι τοῦδε. Καὶ οἱ προηγούμενοι καὶ ἡμεῖς τίποτε ἄλλο δὲν κάμνομεν, παρὰ νὰ περιμένωμεν διὰ τὴν φιλολογίαν μας, τὸν Παράκλητον ὅστις θὰ θέσῃ τὰς βάσεις καὶ τῆς ἐθνικῆς γλώσσης καὶ τῆς ἐθνικῆς φιλολογίας. — Ὥστε ὅλα τὰ παραχθέντα ἔργα δὲν εἶνε οὐδόλως ἀξιόλογα; — Δι’ ἐθνικὴν φιλολογίαν δὲν εἶνε. Τέλεια ἔργα δὲν ἔχομεν ἀκόμη. Καὶ ἀπόδειξις εἶνε, ὅτι δὲν ἀρέσουν οὔτε εἰς τοὺς λογίους, οὔτε εἰς τὸ κοινόν. — Ἐν συγκρίσει, ποῖον εἶδος τῆς φιλολογίας μας ἀνεπτύχθη τελευταίως περισσότερον; — Τόρα τὰ τελευταῖα ἔτη τὸ διήγημα ἐπῆγεν ἐμπρός. — Καὶ ἡ ποίησίς μας εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκεται; — Δὲν καταλαβαίνω ἐγὼ ἀπ’ αὐτά! — Τὸ γλωσσικόν μας ζήτημα πῶς τὸ εὑρίσκετε; — Καθένας γράφει ὅπως θέλῃ. — Ἡ καθαρεύουσα θὰ ἐνδώσῃ εἰς τὴν δημώδη; — Δὲν τὸ πιστεύω. Ἐγὼ ὅμως δὲν χωρίζω οὔτε τὴν καθαρεύουσαν, οὔτε τὴν δημώδη. Νομίζω ὅτι μία εἶνε ἡ γλῶσσα καὶ κακῶς τὴν χωρίζουν. — Χωριστὰ διὰ τὴν δημώδη τί ἠμπορεῖτε νὰ εἰπῆτε; — Ἡ δημώδης εἶνε γλῶσσα λαμπρά, ἀλλὰ εἶνε ἀτελὴς διὰ τὴν ἐποχήν μας. Αὐτοὶ ποῦ ἔγραψαν, ὅπως ἔγραψαν διὰ τὸν Κρυστάλλην, ὅτι ἡ γλῶσσά του δηλ. εἶνε καλὴ δημοτική, δὲν ἔχουν τόσον δίκαιον. Πιστῶς αὐτὴν τὴν γλῶσσαν δὲν ἠμποροῦμεν νὰ τὴν μεταχειρισθῶμεν σήμερα. — Ἀλλὰ τί πρέπει νὰ γράφωμεν; — Τὸ κρᾶμα. Κρᾶμα· διότι καὶ ἡ καθαρεύουσα ἔχει κάμῃ τὴν ἐπίδρασίν της· διότι δὲν θὰ ἀποτεινώμεθα μόνον πρὸς τσοπαναραίους καὶ γαλατάδες, διότι ἡ καθαρεύουσα ἔχει ἐπιδράσῃ, καὶ αἱ ἀνεπτυγμέναι τάξεις αὐτὴν μόνην ἐγνώρισαν. Λοιπὸν ἀπὸ τὴν δημοτικὴν θὰ μεταχειρισθῶμεν τὰς λέξεις ὅσας ἐννοοῦν ὅλοι, καὶ τοῦ σαλονιοῦ καὶ τοῦ βουνοῦ ἄνθρωποι. Θ’ ἀναπληρώνωμεν δὲ αὐτὴν ἀπὸ τὰς λέξεις τῆς καθαρευούσης, αἱ ὁποῖαι θὰ ὑπάρχουν εἰς τὴν δημοτικήν. Ἐγὼ ποῦ εἶμαι τέλειος χωριάτης πολλὰς λέξεις ἀπὸ τοῦ Κρυστάλλη καὶ τοῦ Βαλαωρίτου δὲν τὰς ἐννοῶ, πόσον μᾶλλον ἕνας ἄλλος, ποῦ δὲν ἐβγῆκεν ἔξω ἀπὸ τὰς Ἀθήνας. — Ὥστε θὰ ἐπικρατήσῃ τὸ κρᾶμα; — Βεβαιότατα. Τόρα φαίνεται αὐτὸ κακὸ εἰς τοὺς λογίους καὶ εἰς τὸν λαὸν διότι εἶνε νέον πρᾶγμα καὶ οἱ γράφοντες οὕτω θεωροῦνται ὡς εἰσηγηταὶ καινῶν δαιμονίων. — Τόρα δὲν μοῦ λέτε, σᾶς παρακαλῶ, φρονεῖτε κ’ ἐσεῖς μετὰ τοῦ συναδέλφου σας ὅτι τὰ δημώδη ᾄσματα εἶνε ἔργα γυναικῶν; — Τὰ μυρολόγια βεβαιότατα. Ἀλλὰ τὰ λοιπά, τὰ ἁρματωλικά, καὶ τὰ ποιμενικὰ τραγούδια, ὄχι. Ἐγὼ πουθενὰ εἰς τὰ χωριά μας δὲν ἀντελήφθην ὅτι αἱ γυναῖκες κάνουν τραγούδια. Ἄλλως τὰ ἁρματωλικὰ τραγούδια ἔχουν μέσα τους ἀνδρικώτατο χαρακτῆρα. Κάθε στίχος δείχνει τὸν ἄνδρα μὲ τὰ ἀνδρικά του αἰσθήματα. — Τόρα θὰ σᾶς ἐρωτήσω ξεχωριστὰ δι’ ὅλους τοὺς λογίους μας. — Δὲν μὲ ἐρωτᾷς! — Λοιπὸν ὁ Ροΐδης πῶς σοῦ φαίνεται; — Δὲν τὸν ἠξεύρω. Τὴν Πάπισσαν Ἰωάνναν του τὴν ἐδιάβασα μαθητὴς ἀκόμη. Ὅ,τι ἄλλο διάβασα, αὐτοῦ τὸ διάβασα σὲ περιοδικά, πολὺ ὀλίγα καὶ ἀσήμαντα πράγματα. Δὲν ἔχω καμμίαν ἰδέαν δι’ αὐτόν. — Ὁ Παράσχος; — Ὁ Παράσχος θὰ ηὐχόμην νὰ εἶχεν ἀποθάνῃ πρὸ δέκα χρόνων τοὐλάχιστον. Ὄχι γιατὶ ἔχω κανένα πάθος μὲ τὸν ἄνθρωπον, ἀλλ’ ὑποθέτω, ὅτι ἕνας γεννημένος ἐκ φύσεως καλλιτέχνης, ὅπως εἶνε ὁ Παράσχος, ἐγεννήθη νὰ εἰπῇ ὅ,τι ἔχει νὰ εἰπῇ καὶ ἔπειτα νὰ λείψῃ, καθὼς ἓν δένδρον ἅμα ἐξαντλήσῃ τὸν χυμόν του πρέπει νὰ φεύγῃ διὰ νὰ μείνῃ ἡ ἐντύπωσις καὶ ἡ ἐπίδρασίς του μὲ τοὺς ἄλλους διὰ τῶν καρπῶν του. — Τοῦ Βλάχου τὴν κριτικὴν ἐπίδρασιν τώρα ἐσχάτως πῶς τὴν κρίνεις; — Καὶ αὐτὸν δὲν τὸν ἠξεύρω. Ἀπὸ τὰς κρίσεις του ποῦ βλέπω εἰς τοὺς διαγωνισμοὺς τὸν ἔμαθα. Μοῦ φαίνεται ὅμως ὅτι κατὰ βάθος τὸν ἐγνώρισα τόρα ποῦ εἶδα νὰ ζητῇ ἱεραρχίαν εἰς τὴν φιλολογίαν. Ἐγὼ τοιαύτην μόνον εἰς τὸν στρατὸν ἐγνώρισα, καὶ εἶδα πόσαι ἀσχημίαι γίνονται γιὰ τὸ χατῆρί της. — Τὸν Παλαμᾶν; — Τὸν βρίσκω ποιητὴν ἀνώτερον τῶν μέχρι τοῦδε ἔργων του. Καὶ ἐὰν ὑπὸ τὴν ἀνάγκην, τὴν ὁποίαν μέχρι τοῦδε ἐργάζεται, ἐργασθῇ καὶ εἰς τὸ μέλλον, δὲν θὰ κάμῃ ὅ,τι εἶνε ἐκ φύσεως προωρισμένος νὰ κάμῃ. Φαντάζομαι δέ, ἐὰν κανεὶς ποιητὴς εἰς τὸ μέλλον νοιώσῃ τὸν Παλαμᾶν, θὰ πῇ καὶ γι’ αὐτόν, ὅ,τι εἶπεν ὁ Παλαμᾶς διὰ τὸν Σολωμὸν εἰς ἕνα ποίημά του. — Τὸν Πολέμην πῶς τὸν θεωρεῖτε; — Θαυμαστὴν τοῦ Δροσίνη! — Τὸν Σουρῆν; — Ἀκολουθῶ κι’ ἐγὼ τὴν πανελλήνιον ἰδέαν περὶ αὐτοῦ. — Τὸν Μητσάκην; — Ὁ Μητσάκης τόρα εὑρῆκε τὸν δρόμον του, εἰς τὸν ὁποῖον εἶνε προωρισμένος νὰ δράσῃ μεγάλως. Ἐγὼ ὅταν εἶμαι μαζί του ὀλίγας ὥρας παίρνω ἀπὸ τὴν νευρικήν του διέγερσιν καὶ παθαίνομαι... — Ὥστε ὁ Μητσάκης εἶνε τὸ διεγερτήριόν σας; — Λοιπὸν ὁ Μητσάκης, μ’ ἀρέσει νὰ εἶμαι μαζί του πάντοτε, ἂν καὶ ξεύρω καλά, πῶς ἂν ἡ συντροφιά μας κρατήσῃ δυὸ-τρεῖς ἡμέρας, θὰ χωρισθῶμεν ἀμέσως αἱματοκυλισμένοι ἀπὸ γρονθοκοπήματα. Μοῦ ἀρέσει ὅμως γιὰ τὸν χαρακτῆρά του καὶ νομίζω πῶς σ’ αὐτὴν τὴν φιλολογικὴν ἀκαταστασίαν ποῦ βρισκόμεθα ἔτσι πρέπει νὰ εἶνε κάθε συγγραφεύς, καὶ νὰ τραβᾷ τὸν δρόμον του χωρὶς νὰ συλλογίζεται, ἂν ὑπῆρξαν, ὑπάρχουν καὶ θὰ ὑπάρξουν εἰς τὸ μέλλον ἄλλοι. — Καλά. Καὶ τὸν Παπαδιαμάντην ἔχετε τὴν τιμὴν νὰ τὸν γνωρίζετε; — Ὁ Παπαδιαμάντης εἶνε ἀληθινὸς διηγηματογράφος. Ζηλεύω τὴν μποεμικὴν ζωήν του, καὶ θὰ ἔδιδα ὅ,τι δὲν ἔχω, διὰ νὰ ζήσω σὰν κι’ αὐτόν, ἂν ἠμποροῦσα, ἂν ἡ ἰδιοσυγκρασία μου τὸ ἤθελε. — Ὁ Ἄννινος; — Ὑπῆρξε χαριτολόγος. Τόρα φαίνεται ὅτι ξεθύμανε. — Ὁ Κουρτίδης; — Ἔγραφε μιὰ φορά, ἀλλὰ δὲν ἐνθυμοῦμαι. — Ὁ Κορομηλᾶς; — Λέγουν ὅτι τὴν σκηνὴν τὴν ἠξεύρει πολὺ καλά. Κάνει κακὰ ὅμως νὰ παίρνῃ ὑποθέσεις τῆς ποιμενικῆς ζωῆς, τὴν ὁποίαν δὲν γνωρίζει. Ἡ Βοσκοπούλα του ἦτο πλαστογραφία. — Ὁ Παγανέλης; — Ἐὰν ἦτο σύγχρονος τοῦ Παπαρρηγοπούλου καὶ τοῦ Βασιλειάδου θὰ εἶχε καὶ αὐτὸς τὴν δόξαν, τὴν ὁποίαν ἔχουν καὶ αὐτοί. Τόρα δὲν περνᾷ. — Ὁ Καλαποθάκης; — Ἀρκεῖ νὰ τὸν ἰδῇ κανεὶς ὅταν μιλᾷ διὰ νὰ καταλάβῃ τί εἶνε καὶ τὰ ἔργα του. — Ὁ Καμπούρογλους; — Ὁ Δημητράκης; Πολλὰ θέλει νὰ κάμῃ καὶ τίποτε δὲν κάμνει. — Ὁ Προβελέγγιος; — Λέγουν ὅτι εἶνε καλὸς ποιητής. — Ὁ Ψυχάρης; — Εἶνε δεινὸς γλωσσολόγος. — Καλά, τί ἄλλο εἶνε τόρα; — Παρακολουθεῖ τὴν γλῶσσαν ὑπὸ ἐπιστημονικὴν ἔποψιν, καὶ οὕτω γράφει τὴν δημώδη, χωρὶς νὰ τὴν αἰσθάνεται. — Ὁ Καλλοσγοῦρος; — Εἶνε ὁ πρῶτος ποῦ μὲ τὴν κριτικὴν τοῦ Ἀμλέτου μ’ ἔκαμε νὰ σκεφθῶ κ’ ἐγὼ περὶ γλώσσης. Ἀλλὰ ἡ ἰδική του γλῶσσα εἶνε τεχνητὴ ἐντελῶς. — Ὁ Πολυλᾶς; — Ἔχει κάμῃ μεγάλην ἐργασίαν. Ἀλλὰ τὰ διηγήματά του εἶνε σὰν θρησκευτικὰ τροπάρια. Δὲν εἶνε παρμένα ἀπὸ τὴν πραγματικὴν ζωήν. — Ὁ Μαρκορᾶς; — Τὸν μόνον Ἕλληνα ποιητὴν ποῦ αἰσθάνομαι, καὶ ποῦ βρίσκω. — Ὁ Γαβριηλίδης; — Ὁ Γαβριηλίδης εἶνε δύναμις ἀληθινή, καὶ ὅταν τὸν διαβάζω, νομίζω, πῶς τὸν βλέπω ἐμπρός μου θυμωμένον! — Ὁ Στρατήγης! — Ἔμαθα πῶς τὸν ἐβράβευσεν ὁ Βλάχος! — Ἕνας Λάμπρος Ἀστέρης; — Γράφει χαριτωμένα ποιηματάκια. — Ὁ Μάνος; — Ὀφείλει τὴν ποιητικότητά του εἰς τὴν κοινωνικὴν θέσιν του. Δὲν ἠξεύρομεν τί θὰ βγῇ, τί θὰ κάμῃ! — Ὁ Δαμβέργης; — Ὁ Δαμβέργης ὅπως ξέρω πῶς κάνει τὴν ἐργασίαν του δὲν ἠμπορεῖ κανεὶς νὰ τὸν κρίνῃ ὡς διηγηματογράφον. Διότι τὰ διηγήματά του τὰ ἔγραφε τὴν Παρασκευήν, καὶ τὰ ἔγραφε πάντοτε ἀνάλογα πρὸς τὸν κενὸν χῶρον ποῦ τοῦ ἔμεινεν εἰς τὴν Ἑβδομάδα. — Καὶ ὁ Ξενόπουλος; — Γιὰ ὅλους θὰ μ’ ἐρωτήσῃς; — Ἔλα κ’ αὐτὸν καὶ νὰ τελειόνουμε. — Τὰ ἔργα του μοῦ φαίνονται ἀπομνημονεύματα μυθιστορημάτων ποῦ ἔχει διαβάσῃ ἄλλοτε. Τίποτε φυσικόν, τὰ πάντα πλαστά, καὶ τὴν Ἀθηναϊκὴν κοινωνίαν κι’ αὐτὴν πλαστὴν τὴν ἔχει μέσα στὸ νοῦ του. Μὰ τὰ βαρέθηκα... Ἄϊντε, μωρὲ καχπὲ ντουνιά! Καὶ ἡ ὁμιλία μας περὶ τῆς φιλολογίας ἔμεινεν εἰς τὴν τελευταίαν του αὐτὴν ἀποστροφήν.

Μιὰ συνέντευξη τοῦ Ἀνδρέα Καρκαβίτσα

Σύνδεση