Μια αυτοκτονία οφειλόμενη δήθεν στην Πάπισσα Ιωάννα του Ροΐδη

Στις 29 Σεπτεμβρίου 1875 (Ιουλιανό ημερολόγιο), στην αθηναϊκή εφημερίδα Εφημερίς (αριθ. 272) του Δημητρίου Κορομηλά, δημοσιεύθηκε το ακόλουθο σχόλιο: — Εὑρέθη καὶ ὁ ἑλληνικὸς Βέρτερος, ὡς φαίνεται, ὅστις τόσους ὤθησεν εἰς αὐτοκτονίαν. Μὴ ταράττεθε ὅμως· ἡ αὐτοκτονία ἕνεκα τῆς ἀναγνώσεως, ὡς εἰκάζεται, ἑλληνικοῦ βιβλίου τοιαύτας ἐμπνέοντος ὁρμάς, δὲν ἐγένετο ἐνταῦθα, ἀλλ’ ἐν Πράγᾳ. Ἰδοὺ τί ἀναγινώσκομεν ἐν τῷ τελευταίῳ φύλλῳ τοῦ Leipziger Tag[e]blatt: «Ἐν Πράγᾳ ηὐτοκτόνησεν ἡ μετὰ τῶν γονέων της κατοικοῦσα Ἀμαλία Μπόσχ (Bosch), θυγάτηρ ὑπαλλήλου τῶν σιδηροδρόμων. Ἡ κόρη ἐκλείσθη ἐν τῷ δωματίῳ της καὶ ἐπυροβόλησε κατὰ τοῦ στήθους της διὰ πολυκρότου. Ἡ μήτηρ ἐργαζομένη ἐν τῇ αὐλῇ ἤκουσε τὴν ἐκπυρσοκρότησιν καὶ σπεύσασα ἔκρουσεν εἰς τὴν κεκλεισμένην θύραν. Ἡ θυγάτηρ εἶχεν ἀκόμη δυνάμεις, ὥστε ν’ ἀνοίξῃ τὴν θύραν, καὶ ἐῤῥίφθη ἐπὶ τοῦ τραχήλου τῆς μητρός της, ἥτις μετ’ οὐ πολὺ τὴν ἐκράτει νεκρὰν εἰς τοὺς βραχίονάς της. Ἡ σφαῖρα εἶχε διαπεράσει τὴν καρδίαν. Κατὰ γῆς ἔκειτο ἀκόμη τὸ μυθιστόρημα Ἡ Πάπισσα Ἰωάννα. Ὡς φαίνεται, ἡ κόρη ἕνεκα ὑπερμέτρου ἀναγνώσεως τοιούτων μυθιστορημάτων ἐξέστη τὰς φρένας καὶ οὕτως ἤχθη εἰς αὐτοχειρίαν.» Πρέπει βεβαίως νὰ πιστεύσωμεν, ὅτι ὁ οὐρανὸς ἐκεῖνος ἐμπνέει τοιαύτας μαύρας ἰδέας, καὶ ὅτι πολὺ καλλίτερος θὰ ἧτο καὶ ὁ Βέρτερος ἂν ἐδημοσιεύετο ἐν Ἑλλάδι, ὅπου καὶ ὀλιγώτερον θὰ ἐπωλεῖτο. Ἐνταῦθα τουλάχιστον ἡ Πάπισσα Ἰωάννα ἠδύνατο καὶ αὐτοκτονίαν νὰ ἐμποδίσῃ, ὄχι νὰ προκαλέσῃ. Το συμβάν αυτό περιγράφεται λεπτομερώς στην εφημερίδα της Βιέννης Neues Fremden-Blatt (αρ. 256) την Τετάρτη 15 Σεπτεμβρίου 1875 (Γρηγοριανό ημερολόγιο), όπου αναφέρεται ότι η δεκαεξάχρονη Amalie Bosch είχε αυτοκτονήσει στις 13 Σεπτεμβρίου 1875. Η εφημερίδα στο σχόλιό της, που φέρει τον τίτλο «Ένα θύμα κακής ανάγνωσης», γράφει ότι «η αιτία αυτής της αυτοκτονίας αποδίδεται σε μεγάλη συναισθηματική ένταση την οποία προκάλεσαν ένας ατυχής έρωτας και η ανάγνωση πολλών κακά επιλεγμένων μυθιστορημάτων. Το βιβλίο Η Πάπισσα Ιωάννα ήταν ανοιχτό πάνω στο τραπέζι, μπροστά από την πολυθρόνα στην οποία καθόταν η άτυχη νέα όταν αυτοκτόνησε». Η εφημερίδα διευκρινίζει ότι το βιβλίο αυτό ανήκε στον νοικάρη της οικογένειας Otto Geyer και η νεαρή το βρήκε στο δωμάτιό του όταν εκείνος έλειπε. Η ίδια περιγραφή επαναλαμβάνεται στην εφημερίδα της Βιέννης Die Presse (αρ. 256) της 15ης Σεπτεμβρίου 1875 και στην εφημερίδα του Λιντς Linzer Volksblatt της 22ας Σεπτεμβρίου 1875 (αρ. 217). Καμιά όμως από αυτές τις εφημερίδες δεν αναφέρει το όνομα του συγγραφέα του βιβλίου. Το όνομα του συγγραφέα δεν αναφέρει ούτε η εφημερίδα Leipziger Tageblatt, οπότε ο Έλληνας δημοσιογράφος υπέθεσε ότι το συγκεκριμένο βιβλίο πρέπει να είναι η γερμανική μετάφραση του έργου του Ροΐδη. Πράγματι, σύμφωνα με το Δελτίο της Εστίας της 26.3.1878, «ἐν ἔτει 1873 ἐγένετο γερμανικὴ μετάφρασις ὑπὸ τοῦ Georg Buvar, ἐκδοθεῖσα ἐν Λειψίᾳ τύποις W. Fest». Ωστόσο σε φύλλα του Σεπτεμβρίου 1875 των γερμανόφωνων εφημερίδων της Πράγας διαφημιζόταν μια άλλη Πάπισσα Ιωάννα. Το Σάββατο 4 Σεπτεμβρίου 1875 (Γρηγοριανό ημερολόγιο), στην εφημερίδα της Πράγας Politik (αρ. 245), ο εκδοτικός οίκος της Πράγας E. Weil (Ferdinandstrasse 26, Πράγα) ανήγγελλε πως μόλις είχε εκδώσει ένα «καινούργιο εντυπωσιακό μυθιστόρημα, ενδιαφέρον, πικάντικο και διασκεδαστικό», το «εικονογραφημένο ιστορικό μυθιστόρημα» Πάπισσα Ιωάννα. Επρόκειτο για το μυθιστόρημα Die Päpstin Johanna genannt: Der Papst im Unterrock (Η Πάπισσα Ιωάννα, η αποκαλούμενη Πάπας με μεσοφόρι) του Gustav Berthold. Στις 17 Σεπτεμβρίου 1875 (Γρηγοριανό ημερολόγιο) ο ίδιος εκδοτικός οίκος καταχώρησε μια συντομότερη διαφήμιση για το ίδιο βιβλίο στη γερμανόφωνη εφημερίδα της Πράγας Bohemia. Είναι λοιπόν πιθανότερο η αυτοκτονία της Amalie Bosch να οφειλόταν στο μυθιστόρημα του Berthold και όχι στην Πάπισσα του Ροΐδη. Ο ζωγράφος και συγγραφέας Gustav Adolf Berthold (9 Φεβρουαρίου 1818 - 14 Μαρτίου 1894) γεννήθηκε στο Oderwitz της Σαξονίας. Σε νεαρή ηλικία έχασε παντελώς την ακοή του. Το 1840-1844 φοίτησε στην Ακαδημία Καλών Τεχνών της Δρέσδης. Επέστρεψε κατόπιν στη γενέθλιά του πόλη, όπου και έζησε την υπόλοιπη ζωή του γράφοντας πολλά μυθιστορήματα περιπετειών. Έναυσμα για τη δική του Πάπισσα των 1.323 σελίδων πρέπει να ήταν η γερμανική μετάφραση του έργου του Ροΐδη, που είχε κυκλοφορήσει δυο χρόνια νωρίτερα.

Μια αυτοκτονία οφειλόμενη δήθεν στην Πάπισσα Ιωάννα του Ροΐδη

Σύνδεση