Η βιογραφία ενός υπεραιωνόβιου βιβλίου

Pierre Assouline, Οι βίοι του Ιώβ, μτφρ. Σπύρος Γιανναράς, Πόλις, Αθήνα 2013, σελ. 534 «Θα θέλαμε τόσο ποίηση και αλήθεια να γίνονταν συνώνυμα». Ο Πιερ Ασουλίν δεν χρειάζεται να υπομείνει τη ματαίωση της λογοτεχνικής του ευχής στο μέτρο που η πραγμάτωσή της είναι για έναν μυθιστοριογράφο ζήτημα απόφασης, την οποία ο ίδιος δεν διστάζει να πάρει. Την αλήθεια του Ιώβ την αναζητεί στην ποίηση και στις καλειδοσκοπικές της αντανακλάσεις μέσα από πολύμορφες καλλιτεχνικές εκφράσεις, έχοντάς την προηγουμένως καταδιώξει σε βιβλιοθήκες και κάθε λογής αρχεία, σε ανθρώπους, σε άγιους και αμαρτωλούς τόπους. Όμως επιμένει να μην καταπονήσει τα τεκμήρια. Γνωρίζει εξ ιδίων πως συχνά η φαντασία ακτινοβολεί δυνατότερα από τη διαύγεια της αλήθειας, η άλως της καταυγάζει πλατύτερα τοπία από αυτά που κατοχυρώνει η πραγματικότητα. Γι’ αυτό οι σελίδες του βιβλίου του ανοίγονται σε μια πληθυντική αλήθεια, ικανή να ανταποκριθεί στα αναρίθμητα είδωλα του Ιώβ, που εποίκησαν την ανθρωπότητα από τις απαρχές του χρόνου μέχρι τις μέρες μας. Μια βιογραφία μοιάζει με μακρινό ταξίδι συνοδεία φίλου, μας λέει ο Ασουλίν, ο οποίος τόσο ως μυθιστοριογράφος όσο και ως βιογράφος αποδεικνύεται ένας εξαίρετος πορτρετίστας. Τώρα ο Ιώβ, ο νέος του συνοδοιπόρος, τον υποχρεώνει να συγκεράσει τις δύο συγγραφικές του ιδιότητες ενόσω τον τραβάει προς τον βυθό της ανθρώπινης ιστορίας και πρωτίστως της δικής του. Ωστόσο οι ιστορίες ενός συγγραφέα δεν υπόκεινται αποκλειστικά στον ιστορικό χρόνο ούτε στην αξιοπιστία των τεκμηρίων. Τα υπερβαίνουν για να πολιορκήσουν μια ευρύτερη επικράτεια, κατά το πλείστον ανιστορική και πεποιημένη ή, αλλιώς, ποιητική. Ο Ασουλίν πράγματι ταξιδεύει πολύ μακριά, καταλύει σε μουσεία και βιβλιοθήκες, διατρέχει χιλιάδες σελίδες, συναντιέται με απρόσμενες μεταμφιέσεις του Ιώβ καθώς και με άλλους ταξιδιώτες, αιχμάλωτους της ίδιας βιβλικής διαδρομής. Ξέρει όμως κάθε στιγμή πως αν πρέπει να διαβάσει και να ακούσει τα πάντα είναι μόνο για να ξεχάσει τα πάντα. Ξέρει επίσης πως είναι ασύγκριτη ευφορία για έναν ερευνητή να βρίσκει κάτι το οποίο ποτέ δεν είχε διανοηθεί να ψάξει. Συνεπώς η ερευνητική του μανία έχει λιγότερο να κάνει με τη σχολαστικότητα και την ευσυνειδησία ενός μελετητή και σαφώς περισσότερο με τη λογοτεχνική αδημονία ενός συγγραφέα, που αναζητεί στις λέξεις τον δρόμο που θα τον φέρει εγγύτερα στον ήρωά του, διαμέσου του οποίου θα επιστρέψει στον βαθύτερο εαυτό του. Πέρα από τις ελευθερίες που προνοητικά παραχωρεί στον εαυτό του, προετοιμάζοντας πλαγίως τον αναγνώστη για την καταπάτηση κάθε ειδολογικής εθιμοτυπίας, ο Ασουλίν δεν καταφέρνει να τιθασεύσει το αίσθημα του ιλίγγου μπροστά στον παραλογισμό του εγχειρήματος να βιογραφήσει ένα πρόσωπο που δεν υπήρξε παρά μόνο ως κείμενο. Ποιος, όμως, συγγραφέας θα έμενε ασυγκίνητος από μια τόσο ερεθιστική πρόκληση, να γράψει τη βιογραφία ενός βιβλίου, που ανήκει στα ομορφότερα της εβραϊκής βιβλικής παράδοσης, αγαπημένο ποιητών και φιλοσόφων; Ποιος συγγραφέας δεν θα ήθελε για ήρωά του το σύμβολο μιας ανεπανάληπτης ηθικής δύναμης, την προσωποποίηση του πιο υποβλητικού βιβλικού στοχασμού πάνω στην οδύνη; Αναλογιζόμενος την πολύπτυχη ιδιαιτερότητα του εν λόγω βιογραφούμενου, ο Ασουλίν καταγοητεύεται από την οικουμενικότητα του πόνου του, χωρίς ωστόσο να απαλλάσσεται από την αγωνία που του προκαλεί το πλάσιμο της προσωπογραφίας ενός ανθρώπου που δεν πλάστηκε, αλλά επινοήθηκε «για να ενσαρκώσει το πρόβλημα που θέτει», ένα θεολογικό σκάνδαλο, το ηθικό πρόβλημα του βασανιζόμενου δίκαιου. Την ανησυχία του αναρριπίζει η σκέψη πως ο Ιώβ συγκαταλέγεται ανάμεσα στους συνομιλητές του Θεού. Ο βιογράφος αντιμετριέται με ένα διαφυγόν πρόσωπο, το οποίο παραδόξως διαχέεται παντού γύρω του και τον κατατρύχει. Παλεύει αφενός να σκιαγραφήσει μια υπόσταση όλο πνεύμα, θρησκευτικά νοηματοδοτημένη, και αφετέρου να αποδώσει την ανήκουστη φωνή ενός ανθρώπου που μίλησε στον Θεό. Οφείλει συνεπώς να παραδεχθεί πως στην καλύτερη περίπτωση θα αποσπάσει από τη μορφή ένα μετείκασμα και από τη φωνή την ηχώ της ή έστω την αντήχησή της μέσα από αντηχεία που ο ίδιος θα ανακαλύψει. Ο Ασουλίν προσφεύγει στην ιστορικο-κριτική προσέγγιση της Βίβλου προκειμένου να υπερασπίσει την πρόθεσή του να διαβάσει το Βιβλίο του Ιώβ σαν ένα ποιητικό κείμενο, έξοχο καθεαυτό, πέρα από την ιερότητα του λόγου του. Το βιβλίο του για το Βιβλίο του Ιώβ είναι ένα υβρίδιο, ένα σύνθεμα ανομοιογενών θραυσμάτων, σύμμεικτο από μυθιστορηματικές συμβάσεις, πραγματολογικές ψηφίδες, βιογραφικές εικασίες, αφηγηματικές παραχαράξεις και αλληγορικές σκιάσεις, μια αντανάκλαση εν πολλοίς του βιογραφούμενου κειμένου. Ο Ασουλίν επιμένει πως το Βιβλίο του Ιώβ αντιστέκεται σε επακριβείς χρονολογήσεις, αλλά και σε ειδολογικές κατηγοριοποιήσεις, που τείνουν να κατακερματίσουν την ιδιοφυή κατασκευή του, εσωκλείοντάς την σε σύγχρονους γραμματολογικούς κώδικες. Κανείς, όπως διατείνεται, δεν μπορεί να το κατατάξει αμετάκλητα «είτε στο δράμα είτε στο πεζό ή έμμετρο ποίημα, στις παραβολές, στις προφορικές ιστορίες, στους φιλοσοφικούς μύθους, στους διδακτικούς διαλόγους, στις τραγωδίες, στα έπη ή στις δικαστικές διαμάχες». Όσοι πάλι θα αποτολμούσαν να το χαρακτηρίσουν μυθιστόρημα, ενθαρρυμένοι από τη φιλοξενία της εβραϊκής Βίβλου στην περικαλλή εστία της «Bibliothèque de la Pleiade», θα κατέληγαν να εγκωμιάζουν «την μεταμοντέρνα ικανότητα να προσεταιρίζεται όλες τις μορφές: ύμνους, θρήνους, προφητικές εξομολογήσεις, ψαλτικούς στοχασμούς». Ο ανώνυμος συγγραφέας του Ιώβ, πίσω από τον οποίο κρύβονται πολλαπλά στρώματα γραφής, διαφορετικών εποχών και παραδόσεων, αποδίδει τη θεολογική ατμόσφαιρα του δράματος μέσα από τη συνύφανση παραδοσιακών μοτίβων, προφορικών και γραπτών θρύλων, με εκφραστικά μέσα που άντλησε από την προφητική, ψαλμική και διδακτική παράδοση του Ισραήλ. Κατά τον Ασουλίν η ανωνυμία του φωτισμένου Ισραηλίτη, που συνέθεσε το ποίημα του Ιώβ συναιρώντας εμπνεύσεις από ετερόκλιτες παραδόσεις σε ένα λεξιλόγιο αρχαίο και συνάμα πολυσυλλεκτικό γλωσσικά, είναι ένα ερώτημα ήσσονος σημασίας. Προέχει το αξιοθαύμαστο γεγονός πως το Βιβλίο του Ιώβ «παρουσιάζεται ενιαίο και σε σωστή λειτουργική σειρά». Όσο και αν τον έλκει η προοπτική της καταβύθισης στον ωκεανό των σχολίων και των ερμηνειών, τον σαγηνεύει περισσότερο το ίδιο το βιβλίο. Επιλέγει να αφήσει την ερμητικότητά του ανέγγιχτη, προκειμένου να επιτρέψει στη μορφή του Ιώβ να διαστέλλει το μεταφορικό της νόημα στον χρόνο, διαιωνίζοντας την οικουμενικότητα και την παρηγορητική της δύναμη. Μόνο έτσι ο Ιώβ θα συνεχίσει να ζει, ακόμα και αν δεν υπήρξε ποτέ. Η παραμονή του Ασουλίν στη Βιβλική Σχολή της Ιερουσαλήμ αποκαλύπτει την ουσιωδέστερη διάσταση της ψύχωσής του με τον Ιώβ, που δεν είναι άλλη από την αναπότρεπτη ψύχωση κάθε συγγραφέα με τη γραφή και την ανάγνωση. Στην Ιερουσαλήμ δεν είναι τόσο το πνεύμα του τόπου που τον συνεπαίρνει όσο ο μυσταγωγικός εγκλεισμός σε ένα «γαλλικό νησί», στο μοναστήρι των Δομινικανών, όπου βρίσκεται η Βιβλική Σχολή. Μέσα σε αυτόν τον «καθεδρικό των κειμένων» ο συγγραφέας βρίσκει έναν ιδεώδη τόπο μελέτης και συγγραφής, ευρισκόμενος ταυτόχρονα εντός της ιδεατής έκφανσης της πατρίδας, της μητρικής γλώσσας, εκεί όπου ανήκουν η σκέψη και η καρδιά. Δεν είναι χωρίς σημασία πως από τις βιβλιογραφικές αβύσσους στις οποίες καταδύεται, τα ευρήματα που πρωτίστως τον συναρπάζουν μιλούν γαλλικά. Χαρακτηριστική η υπέροχη ελεγεία που επιφυλάσσει στη μετάφραση (1858) του Βιβλίου του Ιώβ από τον Ερνέστ Ρενάν, φιλόσοφο και ιστορικό, ο οποίος, σύμφωνα με τον έκθαμβο Ασουλίν, έχει την τόλμη να το αποϊεροποιήσει, «προτού το επανιεροποιήσει και πάλι αποδίδοντας όλη τη μυστική του ποίηση». Έχουμε την υποψία πως ο βιογραφούμενος Ιώβ δεν μπορεί παρά να είναι γαλλόφωνος, γέννημα πάντα του 5ου αιώνα π.Χ., αλλά ίσως περισσότερο του 21ου μ.Χ., και δη του παρισινού. Η επιφυλακτικότητα του Ασουλίν απέναντι στο κυκλώπειο συγκείμενο που περιτειχίζει το Βιβλίο του Ιώβ απορρέει κυρίως από την αγωνία του, αμιγώς ποιητική, να εντοπίσει «την ηχώ της πονεμένης διαμαρτυρίας του Ιώβ», άχρονης, εξού και διαχρονικής. Το βλέμμα του είναι τελείως ομόθυμο με εκείνο του Ερνέστ Ρενάν, ο οποίος στον πρόλογο της μετάφρασής του προτείνει το βιβλικό ποίημα σαν «έναν εξαίσιο θρήνο που διαρκεί από την απαρχή του κόσμου, μεταφέροντας μέχρι το τέλος του χρόνου στον ουρανό τη διαμαρτυρία του ηθικού ανθρώπου». Αυτό ακριβώς συγκινεί τον Ασουλίν στον Ιώβ, η συμβολοποίηση της μοναχικής και επισφαλούς θέσης του ανθρώπου στον κόσμο, αντιμέτωπου με δυνάμεις εχθρικές, ακατανόητες και απροσμάχητες, οι οποίες εγείρουν το σπαρακτικό δίλημμα της υποταγής ή της εξέγερσης. Η βλασφημία του Ιώβ προβάλλει σύμφυτη με το μεγαλείο της οργής και του πόνου του. Είναι θεοσεβούμενος, αλλά αναίτια ταπεινωμένος από τον δημιουργό του, γι’ αυτό αισθάνεται να τον συντρίβει η τρομακτική ακατανοησία της θείας δικαιοσύνης. Το αιώνιο παράπονό του σημαδεύει κατάστηθα την ακαταληψία της βούλησης του Θεού, την αδυναμία της συνείδησης να συλλάβει τις θεϊκές εντολές, το ουρανόπεμπτο πεπρωμένο, που συχνά καταπίπτει στον άνθρωπο, πολλώ δε μάλλον στον πιστό, σαν προσβολή. Ο Ιώβ, επιτομή της ηθικής τελειότητας και σε αντίστιξη βασανιζόμενος, ενσαρκώνει ένα κοινό επίγειο μυστήριο, την οδύνη. Το μαρτύριό του θίγει το μείζον θεολογικό αίνιγμα, «το ζήτημα της ύπαρξης του Κακού σε έναν κόσμο πλασμένο από έναν Θεό αγάπης και ελέους». Ένα μυστήριο που θα μείνει εσαεί απόρθητο από τα τραυλίσματα της διάνοιας. Όπως επισημαίνει ο Ασουλίν, ο Ιώβ, τον οποίο θεωρεί το πιο ανθρώπινο πρόσωπο στη Βίβλο, περιμένει εδώ και δυόμισι χιλιάδες χρόνια τις αιτίες της απιστίας του Θεού απέναντί του. Η δοκιμασία του «είναι πραγματικά απάνθρωπη λαμβάνοντας υπόψη την έκτακτη ιδιότητα εκείνου που του την επιβάλλει». Χωρίς να αποσύρεται από την πίστη, ο Ιώβ εξεγείρεται και μέσα από τη διαμαρτυρία του απαιτεί από τον Θεό λογική συνέπεια. Ωστόσο ακόμα και μετά το τέλος του μαρτυρίου, όταν πλέον απολαύει της ένθεης αποζημίωσης, εξακολουθεί να αγνοεί τη λογική που διέπει τα θεϊκά σχέδια. Ο Θεός τού επιτρέπει να γίνει κριτής του, αλλά τον αποστερεί από κάθε δυνατή απάντηση, διότι «ο ίδιος είναι η απάντηση». Και αυτή θα παραμείνει στους αιώνες απροσπέλαστη, ενθυλακωμένη στην ασύλληπτη θεϊκή σοφία. Ενδεχομένως, συλλογίζεται ο Ασουλίν, η αδικία του πόνου να πρέπει να μείνει ακατανόητη, αν μη τι άλλο γιατί πιθανότατα οι αιτίες του θα αποδεικνύονταν σκανδαλώδεις. Γιατί κάποιες εξηγήσεις είναι προσβλητικές για την ψυχή. Η διένεξη του Ιώβ με τον Θεό, η κραυγή του που γίνεται λόγος για να αντιμετρηθεί με το Κακό, δεν αργεί να παραπέμψει τον Ασουλίν στην κορυφαία ρήξη του 20ού αιώνα μεταξύ Θεού και ανθρώπου. Ο εκλεκτός λαός του Θεού καταδικάζεται στο Ολοκαύτωμα. Τι είδους απάντηση θα μπορούσε να αποζημιώσει τους Ιώβ τού Άουσβιτς; Ποια απόκριση θα κατόρθωνε ποτέ να αντισταθμίσει αυτό το βροντώδες συλλογικό «γιατί»; Γιατί ο Θεός δεν είπε λέξη στα παιδιά; Ποια πίστη θα άντεχε να αναζητήσει μέσα σε τέτοια ερεβώδη οδύνη σημάδια θεϊκής εκλογής; Ίσως πολλοί επιζώντες την ώρα της απόλυτης εγκατάλειψης να αισθάνθηκαν «τη φλόγα του φιλιού του Θεού μέσα στο καύμα του πόνου», όπως υποστήριζε ο Εμμανουήλ Λεβινάς το 1945. Ίσως πάλι ο Ιώβ να «επέστρεψε από το στρατόπεδο συγκέντρωσης», αν και δεν είναι λίγοι όσοι βεβαιώνουν για το αντίθετο. Ο Ιώβ αντιπαρατίθεται σε έναν ολιγόλογο Θεό, απευθύνοντάς του την κραυγή του βουλιαγμένος σε έναν σωρό από στάχτες. Όσο πολύχρονη και αν υπήρξε η νύχτα του μαρτυρίου του, τελικά εισακούστηκε. Στο Άουσβιτς η σιωπή του Θεού είναι ασυγχώρητη. Οι εκτοπισμένοι κατρακύλησαν «μέσα σε μια νύχτα χωρίς τέλος». Τα θύματα δεν πρόκειται να αναγεννηθούν από τις στάχτες τους. Ένας ολόκληρος πολιτισμός έσβησε μαζί τους. Τις πόλεις της κεντρικής Ευρώπης τις διαστίζει το αποτύπωμα των εκατομμυρίων απόντων. «Πρέπει να έχει χάσει κανείς τη μνήμη του για να κωφεύει στις σιωπές αυτής της διαδήλωσης φαντασμάτων». Ο Ασουλίν, ένας σεφαραδίτης, εγκεντρισμένος με τον ιουδαϊσμό του Μαρόκου, διαπλέει τις σκιές τους με μύχια πυξίδα τις συναγωγές του κόσμου, «παραμένοντας πιστός στον κανόνα που έχω θέσει στον εαυτό μου, να αναπνέω τον αέρα του Σαμπάτ σε όλα τα μήκη και πλάτη που με οδηγούν τα βήματά μου». Πώς όμως ακόμα και η πιο έντιμη μνήμη, το πιο εκ βαθέων Καντίς, θα μπορούσαν να τελέσουν την «κηδεία μιας χούφτας στάχτης»; Ο Ασουλίν αναλογιζόμενος την αντοχή της πίστης πολλών επιζώντων, που κατάφεραν να διασώσουν, ενάντια σε όσα φρικώδη έτειναν να τον διαρρήξουν, τον δεσμό τους με τον Θεό, υποθέτει πως «ο Εβραίος τής μετά το Άουσβιτς εποχής θα είναι ένας Ιώβ της Νεωτερικότητας». Ένας Ιώβ σκεπτικιστής, που όμως επιμένει να διαφυλάξει την παντοδυναμία του Θεού, αρνούμενος να υποστεί την απάρνησή της, πολύ χειρότερη από τον ζόφο του άδικου πόνου. Η πίστη επωμίζεται τον πόνο εκείνο που έχει αποκαθαρθεί από την αξίωση απαντήσεων και την απαντοχή δωρεών και αποκτά το πλήρες νόημά της όταν ο πιστός γίνεται συνεργός στα σχέδια του Θεού. Η ιστορία του Ιώβ «είναι ταυτόχρονα θαυμάσια και τρομερή, εγείρει αρχέγονα ερωτήματα στα οποία ο άνθρωπος δεν έχει μέχρι τώρα βρει και ούτε πρόκειται να βρει καμία απάντηση, αλλά θα την αναζητεί αιωνίως γιατί την έχει ανάγκη για να μπορέσει να ζήσει, για να κατανοήσει τον ίδιο του τον εαυτό και ολόκληρο τον κόσμο». Ο εν λόγω αδελφός του Ιώβ δεν θέλησε να υπομείνει μέχρι τέλους τη ματαιοπονία αυτής της αναζήτησης, καθώς, όπως μνημονεύει η πνευματώδης ταφόπλακα του Ασουλίν, ήταν ο Πρίμο Λέβι, «γεννηθείς και αποβιώσας στο Άουσβιτς, στη χώρα χωρίς γιατί». Στην προμετωπίδα του βιβλίου ο Σιοράν προειδοποιεί τον αναγνώστη με την εξής παραίνεση: «Θα έπρεπε να γράφουμε βιβλία μόνο για να πούμε πράγματα που δεν θα τολμούσαμε να εκμυστηρευτούμε σε κανέναν». Λίγες σελίδες αργότερα ο συγγραφέας μάς εισάγει στον δαιδαλώδη αφηγηματικό σκελετό, προτείνοντας, εν τη ρύμη του λόγου τάχα, την ανάγνωση του Βιβλίου του Ιώβ σαν πρόσκληση να διεξέλθουμε τον εαυτό μας. Κάπου στο μέσον αφήνει να εννοηθεί ότι η βιογραφία συχνά αγγίζεται με την αυτοβιογραφία. Στο τέλος πια ξέρουμε τι αναθέτει στον Ιώβ να εκμυστηρευτεί αντί του ιδίου, καθώς έχουμε διαβάσει εκείνες τις πέντε σελίδες που προσπάθησε να κρύψει μέσα σε πεντακόσιες. Ο Ασουλίν συνάντησε για πρώτη φορά τον Ιώβ στα δεκαέξι του, στην πιο δεκτική θυμική κατάσταση, μες στην απόλυτη απογύμνωση του πένθους, ακούγοντας σπαράγματα του λόγου του κατά την εξόδια ακολουθία, που ψάλθηκε για τον δεκαεννιάχρονο αδελφό του. Όταν η οδύνη καταλαγιάζει σε απαρηγόρητη επίγνωση, σκέφτεται πως ο λόγος του Ιώβ «είναι ο μίτος της Αριάδνης για την έξοδο από την επικήδεια μελαγχολία». Μετά από αρκετά χρόνια ο Ιώβ από παρηγορητής ενός εφήβου μετατρέπεται στον ήρωα ενός συγγραφέα, ο οποίος πασχίζει να ανιχνεύσει σε αυτή την πολύσημη μορφή των Γραφών τον πρωταρχικό της παλμό μες στην καρδιά του, την ηχώ μιας θαμμένης αλλά ακοίμητης οδύνης. Αν ο δοκιμαζόμενος Ιώβ μπορεί να ιδωθεί σαν «ένας πόνος σε αναζήτηση του τραύματος που τον προκάλεσε», ο Ασουλίν μπορεί να νιώθει με μια διαύγεια που κατισχύει κάθε συγγραφικής αμφιβολίας, πως «το σχέδιο τούτης της βιογραφίας που έγινε μυθιστόρημα, δεν είναι παρά απόρροια ενός πόνου που βρίσκεται σε αναζήτηση της ιδρυτικής του πληγής». Στη βιογραφία για το Βιβλίο του Ιώβ ενυπάρχει ένα κρυπτογραφημένο λογοτεχνικό κομμάτι, μερικές σελίδες χαρτί, όπου για μία ακόμη φορά κηδεύει τον αδελφό του, μυστικά, μέσα στις λέξεις. Ίσως εκεί έγκειται η λυτρωτική επενέργεια της γραφής, στην ικανότητά της να ενταφιάζει λαθραία το πένθος της ύπαρξης στο βάθος του χαρτιού. Ο Ασουλίν υπογραμμίζει πως η μετάφραση των Εβδομήκοντα ήταν που αναγόρευσε τον Ιώβ σε υπόδειγμα υπομονής, γεννώντας αυτή τη δοξασία προκειμένου οι Πατέρες της Εκκλησίας να ενσταλάξουν στους χριστιανούς την καρτερία με αντάλλαγμα την υπόσχεση της μακαριότητας της μέλλουσας ζωής. Οι ραβίνοι, από το άλλο μέρος, υποβαθμίζουν τη σημασία της υπομονής και του συμφυούς εσχατολογικού νοήματος προκειμένου να αναδείξουν τον εξεγερμένο του εβραϊκού κειμένου. Για τους Εβραίους ο Θεός είναι «ο κύριος της επίγειας Ιστορίας». Ο Ιώβ της εβραϊκής Βίβλου δεν προσμένει τη δικαίωσή του πέραν του κόσμου ετούτου. Ωστόσο ο Ιώβ του Ασουλίν δεν είναι ούτε Εβραίος, ούτε χριστιανός, ούτε μουσουλμάνος, δεν είναι ούτε πρόσωπο ούτε παραβολή, ούτε άνθρωπος ούτε άγιος, αλλά ένα κάτοπτρο υπό μορφήν κειμένου, που αντανακλά «τα μυστικά της ψυχής και της φυσικής ιστορίας της καρδιάς από τις απαρχές των πρώτων χρόνων». Ένας Ιώβ υβριδικός, αλληγορικός και ανεξιχνίαστος, που υπομένει τις μυθοπλαστικές βουλές του δημιουργού του, απαιτώντας ταυτόχρονα όλη την υπομονή του αναγνώστη. Στους Βίους του Ιώβ υπομονή και αποζημίωση συμπλέουν στον ίδιο ακριβώς ρυθμό, η μία εκβάλλει στην άλλη με το γύρισμα της κάθε σελίδας.

Η βιογραφία ενός υπεραιωνόβιου βιβλίου

Σύνδεση