Δυο λόγια για τον δάσκαλό μου

Είναι αλήθεια πως όποιο επάγγελμα κι αν κάνουμε, έχουμε όλες και όλοι περάσει πολλά χρόνια από τη ζωή μας δίπλα σε καθηγητές, συμβούλους και επιβλέποντες. Τον τίτλο όμως του δασκάλου μας τον δίνουμε μόνο σε λίγους, σε έναν-δυο ανθρώπους που κέρδισαν την αμέριστη εμπιστοσύνη μας, σφράγισαν την πορεία μας και εξακολουθούν, με κάποιο τρόπο, να καθοδηγούν τις επιλογές και κυρίως τον τρόπο που κάνουμε τα πράγματα. Δεν έχω γνωρίσει ακόμη κανένα «χατζηγιακουμάκι», κανένα από τις γενιές και γενιές που πέρασαν από τα χέρια του, που δεν αναγνωρίζει στον Μανόλη Χατζηγιακουμή τον τίτλο του δασκάλου. Δεν του αναγνωρίζει δηλαδή μια βαθιά σχέση, που αν και αφορά εκατοντάδες, παραμένει για τον καθένα μας απολύτως προσωπική. Αυτή ήταν μία από τις καθοριστικές πλευρές της σχέσης που ο Χατζηγιακουμής έχτιζε με μας. Αν και ποτέ δεν έκανε ιδιαίτερα μαθήματα, νομίζω τα μισούσε, αν και πάντοτε δούλευε με σύνολα σαν μαέστρος, καθοδηγώντας μας με την μπαγκέτα, χτίζοντας τη δυναμική της ομάδας από τελείως ετερόκλιτους μαθητές και μαθήτριες, παρά ταύτα, ένιωθες πάντοτε την προσοχή του στραμμένη με ένταση και κοφτερή σαν λεπίδι στην ιδιαιτερότητα και τις αντοχές του καθενός ξεχωριστά. Μου πήρε χρόνια να καταλάβω με πόση προσοχή, με πόση μελέτη και έγνοια χειριζόταν τους μαθητές του. Μάλλον μόνο όταν άρχισα να διδάσκω κι εγώ, τότε άρχισα να καταλαβαίνω πώς και πόσο δούλευε για μας. Δεν ξέρω σε τι ποσοστό ήταν έμπνευση και ένστικτο ή ατελείωτη περίσκεψη και μελέτη κάθε ανθρώπινης περίπτωσης. Προφανώς και τα δυο εξίσου. Δεν θα με παραξένευε να μάθω ότι αυτός ο συστηματικός, τελειομανής άνθρωπος άνοιγε κάθε χρόνο στο μυαλό ή στο γραφείο του ατομικούς φακέλους για τον καθέναν από εμάς, αναγνωρίζοντας τις δυνατότητες, εκεί που δεν φαίνονταν, σεβόμενος τα όρια του χαρακτήρα και των αντοχών μας, αναγνωρίζοντας το σημείο θραύσης, εκεί που κάποιος ετοιμαζόταν να σπάσει κάτω από την πίεση, όπως ένας σπουδαίος τεχνίτης παίρνει ένα μίγμα υλικών γνωρίζοντας τέλεια τις ιδιότητές τους και τα κατεργάζεται με όλα του τα εργαλεία. Από τα δύο χρόνια μαθημάτων μαζί του, θυμάμαι στιγμές έντασης και παγωμάρας, εκεί που σε κάρφωνε με το γαλάζιο βλέμμα του και νόμιζες πως θα σκάσουν στο κεφάλι σου οι κεραυνοί του Δία. Θυμάμαι έναν συμμαθητή μου να βάζει τα κλάματα μέσα στην τάξη, θυμάμαι γέλια και τον Χατζηγιακουμή να μας διηγείται περιπέτειες από τις έρευνές του στο Άγιο Όρος και την ένταση να σπάει. Στα αυτιά μου, ο ήχος του τραίνου, κάθε τραίνου, θα είναι πάντα duc dic fac fer, duc dic fac fer, duc dic fac fer, από μια απίθανη ιστορία που είχε σκαρφιστεί, για ένα τραίνο σε ανηφόρα, μπας και μάθουμε αυτά τα καταραμένα ανώμαλα λατινικά ρήματα. Δεν τα ξέχασα ποτέ. Κι ας μην έγινα φιλόλογος. Πάνω από όλα όμως, πάνω, πάνω από οτιδήποτε άλλο, θα θυμάμαι σε όλη μου τη ζωή τον Μανόλη να έχει σταματήσει το απαρέμφατο και το συντακτικό και να περπατάει πάνω κάτω, ανάμεσά μας, απαγγέλλοντας, χωρίς κείμενο μπροστά του εννοείται, με την υπέροχη φωνή του, την καταστροφή των Αθηναίων στη Σικελία. Τον ακούγαμε μαγεμένοι. Αυτή η απαγγελία, με τη θεατρικότητα σπουδαίου ηθοποιού –με την αρχαία έννοια εκείνου που διαμορφώνει χαρακτήρες– ήταν ό,τι πιο πολύτιμο μου προσέφερε ο Χατζηγιακουμής, σε μια χρονιά μίζερου διαβάσματος. Μας απήγγειλε ένα από τα συγκλονιστικότερα κείμενα για την τραγωδία της ανθρώπινης κατάστασης για να μας θυμίσει γιατί αξίζει να διαβάζεις τον Θουκυδίδη από το πρωτότυπο, κι όχι απλώς να τον ξεκοκκαλίζεις για να περάσεις στις εξετάσεις. Κι αυτή ήταν νομίζω η άλλη, σπουδαία πλευρά του δασκάλου. Μια τέλεια ισορροπία ανάμεσα στην προσήλωση στον πρακτικό στόχο και στην απόλαυση του κειμένου και των νοημάτων που μπορούσε να σου προσφέρει ο σπουδαίος φιλόλογος. Αυτός ο ωραίος, ευθυτενής άνθρωπος, με το ασκητικό παράστημα και το διαπεραστικό γαλάζιο βλέμμα που έκανε μάθημα και παλλόταν. Κι εμείς, σαν να μας παρέσερνε το παλιρροϊκό του κύμα, τα δίναμε όλα, πιστεύοντας ακράδαντα πως ακολουθώντας τον δεν υπήρχε περίπτωση να αποτύχουμε. Και ήταν όντως έτσι. Το να είσαι μαθήτρια και μαθητής του Χατζηγιακουμή είναι κάτι σαν διά βίου ταυτοτικό χαρακτηριστικό. Ένα παράσημο τιμής, μια εμπειρία και μια απόλαυση που μοιραζόμαστε και μας συνδέει, ανθρώπους από τόσες γενιές, με τόσο διαφορετικές πορείες, αλλά όλοι και πάντα μαθητές του.

Δυο λόγια για τον δάσκαλό μου

Σύνδεση