Τα πολωνο-σοβιετικά σχέδια εξάλειψης της Δανίας

Steen Andersen, Planerne om at eliminere Danmark. Atomtruslen og Østblokkens angrebsplaner under Den Kolde Krig [Τα σχέδια για την εξάλειψη της Δανίας. Η πυρηνική απειλή και τα σχέδια επίθεσης του Ανατολικού Μπλοκ κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου], Syddansk Universitetsforlag [Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Νότιας Δανίας], 2026, σελ. 702 Η έκδοση αυτού του βιβλίου κατέστη εφικτή χάρη στην αθέτηση μιας υπόσχεσης της κυβέρνησης της Πολωνίας τον Νοέμβριο του 2005. Μετά τη διάλυση του Συμφώνου της Βαρσοβίας το 1991, όλα τα κράτη-μέλη συμφώνησαν ότι τα έγγραφα και τα σχέδια του Συμφώνου θα έπρεπε να παραδοθούν στη Ρωσία. Όλοι εκτός από την Πολωνία το έπραξαν, η οποία ωστόσο δεσμεύτηκε να τα διατηρήσει απόρρητα. Όμως τον Νοέμβριο του 2005, ο Πολωνός Υπουργός Άμυνας, Ράντοσλαβ Σικόρσκι, αποφάσισε ότι η Πολωνία δεν θα τηρούσε πλέον την υπόσχεσή της να διατηρήσει το απόρρητο αυτών των στρατιωτικών εγγράφων από την εποχή του Συμφώνου της Βαρσοβίας. Αντίθετα, τα έγγραφα παραδόθηκαν σε ένα νέο κρατικό ίδρυμα με την ονομασία «Ινστιτούτο Εθνικής Μνήμης» (IPN) και σε άλλα πολωνικά στρατιωτικά αρχεία. Πάνω: Πολωνικός χάρτης και σχέδιο επίθεσης για το «Παράκτιο Μέτωπο», 1970, IPN Bu 02958/166. Κάτω: Πολωνικός χάρτης της απόβασης στη Νήσο Σιέλαντ, IPN Bu 02958/164. Μερικοί Δανοί ιστορικοί, που εργάζονταν στο Δανικό Μουσείο Ψυχρού Πολέμου στο νησί Λάνγκελαντ (σε ένα φρούριο που χτίστηκε το 1953), αντιλήφθηκαν νωρίς ότι η Πολωνία ήταν διατεθειμένη να παραχωρήσει πρόσβαση σε αυτές τις άλλοτε απόρρητες πληροφορίες, και με επικεφαλής τον ιστορικό του Ψυχρού Πολέμου Πέερ Χένρικ Χάνσεν, συγκρότησαν μια ομάδα μελέτης και ξεκίνησε μια συστηματική αναζήτηση εγγράφων σχετικά με τα πολωνικά στρατιωτικά σχέδια κατά της Δανίας. Στην ομάδα συμμετέχει η Άννα Βέρενμπεργκ, η οποία μιλάει απταίστως πολωνικά και έχει μέχρι στιγμής παραλάβει γύρω στις 50.000 πολωνικές σελίδες, με τον αριθμό των μεταφρασμένων να προσεγγίζει τις 10.000. Μέλος της ομάδας είναι επίσης ένας ανώτερος Δανός στρατηγός με προσωπική εμπειρία από την ένταση του Ψυχρού Πολέμου μεταξύ Πολωνίας και Δανίας, ο Γιόργκεν Γιορθ, καθώς και ο ιστορικός Στεν Άντερσεν (των Κρατικών Αρχείων της Δανίας). Στόχος του τελευταίου ήταν να γράψει ένα βιβλίο που να τοποθετεί τα νέα πολωνικά έγγραφα στην ιστορική τους διάσταση. Το βιβλίο που παρουσιάζεται εδώ είναι το αποτέλεσμα της προσπάθειάς του αυτής, και εκδόθηκε τον Μάρτιο του 2026. Ο Άντερσεν περιγράφει πώς η Πολωνία απέκτησε σταδιακά έναν σημαντικό ρόλο εντός του Συμφώνου της Βαρσοβίας. Παρ’ όλο που η σοβιετική κομμουνιστική ηγεσία και το Γενικό Επιτελείο της ΕΣΣΔ διατηρούσαν τον απόλυτο έλεγχο του Συμφώνου, το πολωνικό Γενικό Επιτελείο ήταν το μόνο –μεταξύ των υπόλοιπων κρατών-μελών– στο οποίο ανατέθηκε η διοίκηση ενός διακριτού «μετώπου» (του λεγόμενου «Παράκτιου Μετώπου»), καθώς και η ευθύνη (ή η «τιμή») να καταρτίσει τα επιχειρησιακά του σχέδια. Αυτά περιλάμβαναν σχέδια επίθεσης και «εξάλειψη» της Δανίας στο πλαίσιο ενός ευρύτερου πολέμου του Συμφώνου της Βαρσοβίας εναντίον του ΝΑΤΟ. Αυτό το εκτενές βιβλίο αποτελεί μια λεπτομερή περιγραφή του πώς ακριβώς αυτός ο πόλεμος του Συμφώνου της Βαρσοβίας, και ειδικά το τμήμα του που «εμπιστεύτηκε» η ρωσική ηγεσία στις πολωνικές δυνάμεις, θα είχε υλοποιήσει τα σχέδιά του αν είχε ξεσπάσει πόλεμος. Φυσικά, τα σχέδια άλλαξαν με την πάροδο του χρόνου, από την αρχή γύρω από την κρίση του Βερολίνου το 1961 έως τις μεταγενέστερες εκδοχές της δεκαετίας του 1980. Το ουσιαστικό «έναυσμα» που ξεκινά τον πόλεμο επί χάρτου είναι πάντα μια επίθεση του ΝΑΤΟ η οποία «πρέπει να ανακοπεί και να αποκρουστεί». Όμως δεν υπάρχει πρακτικά τίποτα σχετικά με την «άμυνα» στα σχέδια – σχεδόν όλα αφορούν τη διεξαγωγή ενός επιθετικού πολέμου από το Σύμφωνο εναντίον της Δύσης. Τι ανασκευάζει ο Άντερσεν Στις πρώτες σελίδες του βιβλίου του (σ. 45-55) ο Άντερσεν εξηγεί ότι επιχειρηματολογεί ενάντια στο «κυρίαρχο συμπέρασμα» που επικρατεί στη Δανία όσον αφορά τη στρατιωτική απειλή από το Σύμφωνο της Βαρσοβίας. Από τότε που δημοσιεύθηκε η λεγόμενη «Έκθεση για τον Ψυχρό Πόλεμο» το 2005 από το Δανικό Ινστιτούτο Διεθνών Υποθέσεων (DIIS), επικρατούσε γενικά στην χώρα η πεποίθηση ότι «η απουσία δεδηλωμένων πολιτικών προθέσεων για την έναρξη μιας αντιπαράθεσης πρέπει να οδηγήσει στο συμπέρασμα ότι ο εξ Ανατολών πολεμικός σχεδιασμός από μόνος του δεν αποτελούσε πραγματική απειλή κατά της Δανίας». Το ότι η Δανία «δεν είχε βρεθεί υπό καμία σοβαρή στρατιωτική απειλή κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου» (όπως ανέφερε η έκθεση του DIIS) ήταν μια άποψη ευπρόσδεκτη το 2005 από πολλούς Δανούς πολιτικούς, διότι φαινόταν να δικαιολογεί το χαμηλό επίπεδο στρατιωτικών δαπανών της Δανίας στο ΝΑΤΟ, καθώς και τη λεγόμενη «πολιτική των υποσημειώσεων», μέσω της οποίας μια κοινοβουλευτική πλειοψηφία πίεζε για πολλά χρόνια υπέρ των απόψεων της μειοψηφίας εντός του ΝΑΤΟ. Όμως η ίδια έκθεση του DIIS δέχθηκε έντονη κριτική από πολλούς πρώην υψηλόβαθμους Δανούς αξιωματικούς, οι οποίοι την επέκριναν ως πρωτίστως πολιτική, η οποία είχε συνταχθεί από ιστορικούς που στερούνταν στρατιωτικής αντίληψης. Το νέο βιβλίο του Άντερσεν θα γίνει δεκτό με ικανοποίηση από όσους πιστεύουν ότι υπήρχε πράγματι σοβαρή στρατιωτική απειλή από τις δυνάμεις του Συμφώνου της Βαρσοβίας και ότι ήταν απαραίτητες οι δανικές στρατιωτικές δυνάμεις εντός του ΝΑΤΟ. Το κεντρικό ερώτημα και η θέση του βιβλίου Ο Άντερσεν αναφέρει ότι «η έρευνα μέχρι σήμερα δεν ήταν σε θέση να αποδείξει ότι το Σύμφωνο της Βαρσοβίας σκόπευε να πραγματοποιήσει μια απρόκλητη επίθεση στη Δύση», αλλά ότι ο ίδιος είναι πλέον σε θέση να συμπεράνει ότι μια τέτοια πιθανότητα δεν θα μπορούσε να αποκλειστεί κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου. Πάνω: Φωτογραφία από την επίσκεψη στην Πολωνία του Σοβιετικού Υπουργού Άμυνας, Στρατάρχη Αντρέι Γκρέτσκο, 12 Φεβρουαρίου 1970. Κάτω: Φωτογραφία από την επίσκεψη στην Πολωνία του Στρατηγού Λινγκ, Αρχηγού του Επιτελείου Άμυνας της Δανίας, στις 2-5 Σεπτεμβρίου 1991. Τον Λινγκ και τη συνοδεία του υποδέχθηκαν οι Πολωνοί στρατηγοί οι οποίοι, αν υλοποιούνταν τα σοβιετικά σχέδια, θα είχαν επιτεθεί στη Δανία. Ο Άντερσεν διερωτάται αν αυτές οι πολωνικές ασκήσεις, που αποκαλύπτονται τώρα με πολλές λεπτομέρειες στα προσφάτως διαθέσιμα έγγραφα, είναι οι ίδιες ενέργειες με τις πραγματικές επιχειρήσεις που θα εκτελούσαν οι πολωνικές και άλλες δυνάμεις του Συμφώνου σε περίπτωση πολέμου: «Το κεντρικό ερώτημα του βιβλίου είναι να αποκαλύψει πώς οι Πολωνοί στρατιωτικοί σχεδιαστές φαντάζονταν τον μελλοντικό πόλεμο». Ο Άντερσεν θεωρεί ότι ορισμένες από αυτές τις ασκήσεις μπορούν να θεωρηθούν ως αντανάκλαση πραγματικών «σκληρών» πολεμικών σχεδίων και το βιβλίο του περιγράφει συνεπώς τι θα είχαν κάνει οι πολωνικές δυνάμεις αν τους είχε δοθεί εντολή να επιτεθούν στη Δανία κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου. Για να αποτιμήσει το πραγματικό μέγεθος των πολωνικών επιθέσεων (όπως αναφέρει), ο Άντερσεν μελέτησε επίσης για το βιβλίο αυτό τον επιχειρησιακό σχεδιασμό των δανικών δυνάμεων (στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ) για την άμυνα του Σλέσβιχ-Χόλσταϊν, της νήσου Σιέλαντ με την Κοπεγχάγη και της χερσονήσου της Γιουτλάνδης. Πολλά σχετικά δανικά έγγραφα έχουν καταστραφεί και δεν έχουν αρχειοθετηθεί, αλλά ο ίδιος κατάφερε να βρει «κεντρικά τμήματα του υλικού σχεδιασμού που είχαν χαρακτηριστεί ως «Άκρως Απόρρητα» από τα έτη 1960-1990». Καθώς ο χώρος εργασίας του βρίσκεται στα Κρατικά Αρχεία της Δανίας, ο Άντερσεν έχει εύκολη πρόσβαση σε πηγές που χρησιμοποιούνται σε αυτό το βιβλίο για πρώτη φορά. Ορισμένες αποκαλύπτουν έντονες συζητήσεις μεταξύ της δανικής στρατιωτικής ηγεσίας και των πολιτικών προϊσταμένων τους. Ενώ τα σχέδια της Πολωνίας και του Συμφώνου της Βαρσοβίας θεωρούν δεδομένη τη χρήση πυρηνικών όπλων –το ίδιο κάνουν και οι στρατιωτικοί σχεδιαστές του ΝΑΤΟ– οι Δανοί αξιωματούχοι και η πολιτική ηγεσία συνήθως αποστρέφονται την ιδέα των πυρηνικών όπλων. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν τον Μάιο του 1957, όταν η Στρατιωτική Επιτροπή του ΝΑΤΟ αποδέχθηκε την προθυμία της Συμμαχίας να χρησιμοποιήσει πυρηνικά στην άμυνα της Ευρώπης και τόνισε την ανάγκη εξοπλισμού των δυνάμεών της με τέτοια όπλα. Σε ένα εμπιστευτικό σημείωμα που γράφτηκε λίγες ημέρες αργότερα, ένα υψηλόβαθμο πολιτικό στέλεχος του Υπουργείου Άμυνας της Δανίας συζητούσε τις ενέργειες που επιβάλλονταν εναντίον ενός εχθρού που βρισκόταν κοντά στην Κοπεγχάγη. Αναγνωρίζοντας ότι δεν θα ήταν δυνατή μια πλήρης εκκένωση, έγραψε: «Εάν επιτραπεί η χρήση πυρηνικών όπλων με κίνδυνο να καταστραφεί η πρωτεύουσα αυτό δεν θα σήμαινε μόνο την καταστροφή του κέντρου της χώρας, αλλά θα ήταν κανείς υπεύθυνος και για τον θάνατο πολλών συμπατριωτών του. Και εκ των υστέρων, θα μπορούσε κάλλιστα να αποδειχθεί ότι ελάχιστα πράγματα θα είχαν επιτευχθεί με αυτόν τον τρόπο». Όταν το ΝΑΤΟ προσφέρθηκε λίγο αργότερα να προμηθεύσει τη Δανία με πυραύλους “Honest John” και “Nike” (αμφότεροι μπορούσαν να φέρουν πυρηνικές κεφαλές), η κυβέρνηση τόνισε ότι στη Δανία δεν είχαν προσφερθεί πυρηνικά πυρομαχικά – αν και η Ανώτατη Στρατιωτική Διοίκηση είχε ταυτόχρονα ενημερώσει τους πολιτικούς ότι η κατοχή αυτών των πυρομαχικών θα ήταν «απαραίτητη για την αποτελεσματικότητα» της δανικής άμυνας. Τόσο ο Πρωθυπουργός όσο και ο Υπουργός Άμυνας συνέχισαν να αναφέρονται δημοσίως στα νέα όπλα ως «αμυντικά και μη πυρηνικά», όπως μας πληροφορεί το βιβλίο. Όταν οι Αμερικανοί το 1960 παρέδωσαν τόσο τους “Honest John” όσο και τους “Nike” στη Δανία, ήθελαν επίσης να κατασκευάσουν μια αποθήκη πυρηνικών πυρομαχικών σε δανικό έδαφος, αλλά η κυβέρνηση αρνήθηκε. Το ΝΑΤΟ αποδέχθηκε τη δανική απόφαση και μια αποθήκη χτίστηκε στο Μάιν της Γερμανίας, πολύ κοντά στα δανικά σύνορα. Ο Άντερσεν περιγράφει εύστοχα αυτή την περίπλοκη δανική πολιτική σαν «ζιγκ-ζαγκ» που συνεχίστηκε για μεγάλο χρονικό διάστημα. Πώς εξελίχθηκαν τα σχέδια του Συμφώνου της Βαρσοβίας και της Πολωνίας Η κρίση του Βερολίνου το 1961 ήταν μια στιγμή-ορόσημο και ο Άντερσεν αναφέρει ότι ήταν «καθοριστική» για την ανάπτυξη του δόγματος του Συμφώνου της Βαρσοβίας. Το 1961, το πολωνικό Γενικό Επιτελείο ταξίδεψε στη Μόσχα και ζήτησε από το σοβιετικό Γενικό Επιτελείο να του ανατεθεί η ευθύνη να ηγηθεί και να πραγματοποιήσει την επίθεση κατά της βόρειας γερμανικής παράκτιας περιοχής και της Δανίας σε περίπτωση πολέμου. Η Πολωνία αποσκοπούσε να πείσει τους σοβιετικούς ηγέτες και το Γενικό Επιτελείο της ΕΣΣΔ ότι ήταν ένας πιστός και ουσιαστικός σύμμαχος. Πέτυχαν τον στόχο τους και τους επετράπη (ως το μοναδικό κράτος-μέλος του Συμφώνου της Βαρσοβίας) να έχουν το δικό τους «μέτωπο» στον επερχόμενο πόλεμο με το ΝΑΤΟ. Αυτό το πολωνικό μέτωπο ήταν το «παράκτιο μέτωπο», όπου οι κύριοι εχθροί τους ήταν οι γερμανικές, οι ολλανδικές και οι δανικές δυνάμεις. Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, η Πολωνία –υπό σοβιετική καθοδήγηση και εποπτεία– κατάρτισε τρία διαδοχικά πλήρη επιχειρησιακά πολεμικά σχέδια, το 1965, το 1970 και το 1977, και τα τρία προσαρμοσμένα σύμφωνα με την γενική κατάσταση και τις στρατιωτικές εξελίξεις. Το πρόσχημα για την επίθεση ήταν η επίκληση πληροφοριών περί δυτικών επιθετικών προθέσεων, οι οποίες θα αναχαιτίζονταν μέσω ενός προληπτικού αιφνιδιαστικού πλήγματος από το Σύμφωνο της Βαρσοβίας. Και τα τρία σχέδια περιελάμβαναν την χρήση πυρηνικών όπλων ευρείας κλίμακας, τα οποία έπρεπε πάντα να προέρχονται από τη Σοβιετική Ένωση, αλλά παραδίδονταν εκ των προτέρων από τους Ρώσους. Ο κεντρικός πυρήνας του βιβλίου είναι μια λεπτομερής περιγραφή του τρόπου με τον οποίο αναπτύχθηκαν τα πολωνικά πολεμικά σχέδια εντός του γενικού σχεδιασμού του Συμφώνου της Βαρσοβίας, πάντα υπό την έγκριση του σοβιετικού Γενικού Επιτελείου. Πολλές από αυτές τις πληροφορίες βλέπουν το φως της δημοσιότητας για πρώτη φορά χάρη στα πολωνικά έγγραφα και τους χάρτες που δόθηκαν στους Δανούς ιστορικούς. Ο τίτλος του βιβλίου του Άντερσεν, Τα σχέδια για την εξάλειψη της Δανίας. Η πυρηνική απειλή και τα σχέδια επίθεσης του Ανατολικού Μπλοκ κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, εστιάζει το ενδιαφέρον στην καταστροφή, και ειδικά στην πυρηνική καταστροφή που ήταν έτοιμες οι πολωνικές δυνάμεις να προκαλέσουν στη Δανία. Όταν το βιβλίο εκδόθηκε τον περασμένο μήνα στη Δανία (στις 9 Μαρτίου 2026), υπήρξαν αρκετές κριτικές και συνεντεύξεις του συγγραφέα στον Τύπο, και το μεγαλύτερο μέρος του ενδιαφέροντος και της δημόσιας προσοχής μπορεί να συνοψιστεί στο εξής: «Τώρα επιτέλους γνωρίζουμε τι όλεθρο θα είχε προκαλέσει το Σύμφωνο της Βαρσοβίας στη Δανία σε περίπτωση πολέμου». Περιποιεί τιμή στον συγγραφέα το γεγονός ότι αποφάσισε όχι μόνο να χρησιμοποιήσει τα πολωνικά έγγραφα για να περιγράψει τα σχέδια της Πολωνίας και του Συμφώνου της Βαρσοβίας, αλλά ταυτόχρονα να αναζητήσει δανικά και άλλα έγγραφα του ΝΑΤΟ που καθιστούν δυνατή την περιγραφή του τρόπου με τον οποίο οι δανικές και δυτικές δυνάμεις θα είχαν πολεμήσει εναντίον των εχθρών τους. Χάρη σε αυτό, το βιβλίο του συνιστά μια σφαιρική και αμερόληπτη εξιστόρηση του εφιαλτικού πολέμου που θα είχε καταστρέψει μεγάλο μέρος της Ευρώπης αν ο Ψυχρός Πόλεμος είχε μετατραπεί σε θερμό. Όπως αναφέρει ο Άντερσεν, έχουν εκφραστεί αμφιβολίες σχετικά με την προθυμία και την ικανότητα της δανικής άμυνας να χρησιμοποιήσει πυρηνικά όπλα σε περίπτωση πολέμου, αλλά σε αυτό το σημείο είναι απολύτως σαφής: «Η έρευνά μου έχει τεκμηριώσει ότι η Δανία θα λάμβανε πυρηνικά πυρομαχικά και ότι η χρήση τακτικών πυρηνικών όπλων είχε κεντρικό ρόλο στα δανικά επιχειρησιακά σχέδια από τις αρχές της δεκαετίας του 1960 έως τα μέσα της δεκαετίας του 1980». Πώς η Πολωνία θα διοικούσε μια ηττημένη Δανία Οι Πολωνοί στρατηγοί δεν ήταν σίγουροι για το πώς θα αντιδρούσε η Δανία σε περίπτωση επίθεσης, και οι ασκήσεις έχουν διαφορετικά «αποτελέσματα». Στην άσκηση του Συμφώνου της Βαρσοβίας «Καλοκαίρι ’71», οι Πολωνοί ηγέτες αποφάσισαν να «υποθέσουν» ότι η Δανία θα συνθηκολογούσε όταν οι πολωνικές δυνάμεις θα έφταναν στα δανικά σύνορα. Αυτό σήμαινε ότι οι πολωνικές δυνάμεις θα μπορούσαν να καταλάβουν την Σιέλαντ αμαχητί, οπότε οι επιχειρησιακές προτεραιότητες των Πολωνών νικητών έπαιρναν διαφορετική μορφή: Έπρεπε τώρα να οργανώσουν την κατοχή της Δανίας με τέτοιο τρόπο ώστε τα Στενά της Δανίας να μπορούν να χρησιμοποιούνται με ασφάλεια από τις ναυτικές δυνάμεις του Συμφώνου της Βαρσοβίας. Έπρεπε επίσης να αφοπλίσουν και να περιορίσουν τις εναπομείνασες δανικές δυνάμεις. Πολιτικά, έπρεπε να καθιερώσουν συνεργασία «με όσους ήταν πρόθυμοι να συνεργαστούν μεταξύ των Δανών κομμουνιστών και αριστερών». Το Κομμουνιστικό Κόμμα της Δανίας ήταν βέβαιο ότι θα διαδραμάτιζε σημαντικό ρόλο. Ο Στρατηγός Γιαρουζέλσκι χαιρετά τον Στρατάρχη Βίκτορ Κουλικόφ, τον στρατιωτικό επικεφαλής του Συμφώνου της Βαρσοβίας. (Τον Δεκέμβριο του 1981, ο Γιαρουζέλσκι ζήτησε από τον Κουλικόφ σοβιετική βοήθεια για την καταστολή των εσωτερικών αναταραχών στην Πολωνία, αλλά ο Κουλικόφ αρνήθηκε. Εδώ εμφανίζονται χαμογελαστοί). Είναι ενδιαφέρον ότι τα πολωνικά έγγραφα που απέκτησαν οι ιστορικοί παρέχουν λεπτομερείς αποδείξεις ότι ένας εξέχων Δανός κομμουνιστής είχε όντως προσφερθεί να κατασκοπεύσει για λογαριασμό της Πολωνικής Στρατιωτικής Υπηρεσίας Πληροφοριών: Ο Άντερσεν δημοσιεύει (σ. 380) το φαξ μιας αναφοράς με ημερομηνία 11 Μαΐου 1976 από έναν Πολωνό αξιωματικό στρατιωτικών πληροφοριών με έδρα την Κοπεγχάγη, ο οποίος ενημέρωσε τη Βαρσοβία ότι «είχε αναπτύξει κατά το τελευταίο έτος περίπου στενή και εμπιστευτική σχέση με ένα μέλος του Δανικού Κομμουνιστικού Κόμματος, τον Ιμπ Νέρλουντ (Ib Nørlund), ο οποίος είναι μέλος του Δανικού Κοινοβουλίου». Κατά τη διάρκεια των συνομιλιών του με τον Πολωνό στρατιωτικό ακόλουθο, ο Ιμπ Νέρλουντ είχε εκδηλώσει την πρόθεσή του να γίνει πράκτορας της στρατιωτικής υπηρεσίας πληροφοριών ZIΙ. Η πρεσβεία επισήμανε ότι ο Νέρλουντ, λόγω της θέσης του, «έχει πρόσβαση σε υλικό που διανέμεται στα μέλη του Κοινοβουλίου». Συγκεκριμένα, ο Νέρλουντ είχε παραδώσει μια «έκθεση σχετικά με τη διεθνή κατάσταση και την κατάσταση των Δανικών Ενόπλων Δυνάμεων». (Από τη Βαρσοβία, η πρεσβεία ενημερώθηκε ότι ο πράκτορας φαινόταν χρήσιμος, αλλά οι πληροφορίες που ανέφερε ήταν μετρίου ενδιαφέροντος). Μερικές σκέψεις αντί επιλόγου Σε όλο το σημαντικό αυτό βιβλίο του Στεν Άντερσεν, ο αναγνώστης θα πρέπει, νομίζω, να έχει κατά νουν ορισμένα ιστορικά παράδοξα. Ο ρόλος της Πολωνίας ως κύριου στρατιωτικού εχθρού της Δανίας στο Σύμφωνο της Βαρσοβίας είναι προφανής, αλλά είναι επίσης η Πολωνία, στον νέο της ρόλο ως αντιρωσικού μέλους του ΝΑΤΟ, που αποτελεί την κύρια πηγή της τεκμηρίωσης. Η πολωνική στρατιωτική ηγεσία κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου –κυρίως υπό τον στρατηγό Γιαρουζέλσκι– ήταν μια ηγεσία που δημιουργήθηκε από τον Στάλιν. Είχαν πολεμήσει τους Γερμανούς στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και στη συνέχεια έπρεπε να αντιμετωπίσουν το ΝΑΤΟ, στο οποίο έβλεπαν τη Δυτική Γερμανία ως ένα ρεβανσιστικό κράτος που πιθανότατα δεν θα αποδεχόταν ποτέ τα μεγάλα νέα εδάφη της Πολωνίας που αφαιρέθηκαν από τη Γερμανία ανατολικά της γραμμής Όντερ-Νάισσε. Η πολωνική κυβέρνηση, στην οποία οφείλουμε όλα αυτά τα έγγραφα σήμερα, κοιτάζει προς την αντίθετη κατεύθυνση και φαίνεται έτοιμη ή ακόμα και πρόθυμη να αποδείξει πως ο πολωνικός στρατός πριν από το 1990 ήταν έτοιμος να εκτελέσει τις εντολές της Σοβιετικής Ένωσης και να διεξαγάγει πόλεμο εναντίον της Δύσης. Συμφωνώ με την εκτίμηση του Στεν Άντερσεν, όταν εξετάζει στο τέλος του βιβλίου το ερώτημα γιατί δεν ξέσπασε ποτέ ο πόλεμος. Ήταν η αμοιβαία πυρηνική αποτροπή; «Όχι», λέει ο συγγραφέας: «Αν το εξετάσει κανείς σε στρατιωτικό επίπεδο, όπως έχει κάνει αυτό το βιβλίο, είναι σαφές ότι η αμοιβαία πυρηνική αποτροπή δεν εμπόδισε τους σχεδιαστές στα Ανατολικά να πιστεύουν στην πιθανότητα διεξαγωγής ενός νικηφόρου πυρηνικού πολέμου. Αυτό το συμπέρασμα ισχύει τόσο για την Ανατολική Ευρώπη όσο και για τη Δύση. Το βιβλίο έδειξε ότι το ΝΑΤΟ ήταν επίσης πρόθυμο να αποδεχθεί το ενδεχόμενο ενός περιορισμένου πυρηνικού πολέμου στο δικό του έδαφος με ολέθριες συνέπειες για τον δικό του άμαχο πληθυσμό. Η προθυμία και ο σχεδιασμός σε στρατιωτικό επίπεδο όσον αφορά τη χρήση πυρηνικών όπλων την περίοδο από το 1960 έως το 1986 καθιστούν πιο πιθανό το συμπέρασμα ότι ήταν περισσότερο θέμα τύχης το γεγονός ότι ο πόλεμος αποφεύχθηκε». Πρόκειται για μια διαπίστωση που προκαλεί δέος. — Μετάφραση: Μιμή Βασιλάκη

Τα πολωνο-σοβιετικά σχέδια εξάλειψης της Δανίας

Σύνδεση