Η φιλολογική «επιστημοσύνη» του A. Κουνάδη και η Ακαδημία Αθηνών

Το 2019 ο συνάδελφος κ. Κουνάδης, κατά την επίσημη τελετή της παράδοσης της προεδρίας της Ακαδημίας στον συνάδελφο κ. Σταθόπουλο, ομίλησε για την καταγωγή του ελληνικού αλφαβήτου. Υποστήριξε ότι ελληνικό είναι το πρώτο αλφάβητο στον κόσμο και σχεδόν ταυτοχρόνως σε εκτενές άρθρο του 21 σελίδων στα Πρακτικά της Ακαδημίας ασχολήθηκε με την καταγωγή της ελληνικής γλώσσας. Εις μεν το άρθρο του αναφέρεται σε άσχετα θέματα ως προς την καταγωγή της ελληνικής γλώσσας και τελικά δεν απάντησε στο ερώτημα ποια ήταν η καταγωγή της ελληνικής γλώσσας. Εγώ, ως γνωστόν, δεν ακούω ούτε παρακολουθώ ούτε παρίσταμαι στις τελετές όπου εκφωνούνται πρωτότυπες, υποτίθεται, ιδέες για την κατάσταση του θέματος για το οποίο εκφωνείται ο λόγος. Έτσι δεν εγνώριζα ότι ο A. Κουνάδης εξεφώνησε λόγο για την καταγωγή του ελληνικού αλφαβήτου, διότι η ειδικότητά του είναι μηχανικού. Μετά από κάποιο χρόνο, κάποιος άγνωστός μου μού έστειλε το κείμενο της ομιλίας όπως δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Εστία και είδα τη λανθασμένη άποψή του, ότι δηλαδή το ελληνικό αλφάβητο ήταν το πρώτο στον κόσμο. Δεν ήξερα αν κανένας συνάδελφος από εκείνους οι οποίοι ήσαν παρόντες στην τελετή τον διόρθωσε και αν κατά κάποιο τρόπο το ακροατήριο αντελήφθη τι συνέβη. Σε τέτοιες περιπτώσεις, θεωρώ καθήκον μου να παρεμβαίνω για να διορθωθούν τα κακώς κείμενα. Έτσι παρενέβην παλαιότερα στην υπόθεση του βιβλίου της κ. Ρεπούση. Πρώτος, ένα μήνα περίπου προτού η Ακαδημία αποφασίσει να δημοσιεύσει την άποψή της για το βιβλίο, έγραψα ένα σύντομο άρθρο εις το οποίο υπεδείκνυα τις κατά την άποψή μου λανθασμένες εκτιμήσεις της συγγραφέως. Στην Ακαδημία έγιναν συζητήσεις επειδή είχαν γραφτεί πολλά στον Τύπο για το βιβλίο αυτό. Υπήρχαν όμως μερικοί Ακαδημαϊκοί οι οποίοι επέμεναν ότι η Ακαδημία δεν πολιτεύεται και ματαίωναν την απόφαση η οποία επρόκειτο να ληφθεί. Τελικά υπό την πίεση του Τύπου και του ελληνικού κοινού η Ακαδημία απεφάσισε να φανερώσει τη γνώμη της, και ο αείμνηστος Μιχαήλ Σακελλαρίου υπήρξε ο κύριος συντάκτης της άποψης της Ακαδημίας για το βιβλίο της κ. Ρεπούση. Κατά τον ίδιο τρόπο απεφάσισα να παρέμβω στην άποψη Κουνάδη και έγραψα εν συντομία την άποψή μου σε μικρό άρθρο που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Το Παρόν. Στην Ακαδημία, αργότερα, έγινε ευρεία συζήτηση σχετικά με την εισήγηση του κ. Κουνάδη και κατά τη συζήτηση αυτή αναφερόταν συνεχώς το όνομά μου ως εάν ήμουν ο μόνος διαφωνών με την άποψη του συναδέλφου. Οι περισσότεροι Ακαδημαϊκοί στη συζήτηση ήταν με την άποψη ότι παρενέβην στο θέμα εξαιτίας τού ότι είχα δική μου άποψη. Στην πραγματικότητα παρενέβην μόνο και μόνο για να βοηθήσω την Ακαδημία στην αποκατάσταση της αλήθειας, γιατί θα μπορούσαν μερικοί που ήξεραν την ορθή απάντηση για την καταγωγή του ελληνικού αλφαβήτου να νομίσουν ότι πολλοί Ακαδημαϊκοί αγνοούσαν το θέμα. Και υπήρξαν πράγματι μερικοί εκτός της Ακαδημίας οι οποίοι σχολίασαν την αμάθεια των Ακαδημαϊκών για το θέμα. Ωστόσο, στην παρέμβασή μου είχα καταστήσει σαφές ότι η γνώμη την οποία υποστήριξα ήταν η κρατούσα επιστημονική άποψη της Γλωσσολογίας. Φυσικά εγώ δεν έλαβα μέρος στη μακρά συζήτηση που έγινε στην Ολομέλεια, εξαιτίας του γεγονότος ότι δεν μπορώ λόγω της φυσικής κατάστασης της υγείας μου. Στη συζήτηση αυτή, οι περισσότεροι που έλαβαν μέρος εισηγούντο να προσκληθούν ξένοι ειδικοί να έρθουν στην Ελλάδα και να διατυπώσει ο Κονομής την άποψή του και να αποφανθούν οι ξένοι ειδήμονες εάν αυτή είναι η κρατούσα άποψη. Τόσο χαμηλά έριξαν την Ακαδημία. Μια Ακαδημία, η οποία ασχολείται με τα θέματα αυτά της ελληνικής κουλτούρας, να περιμένει την απόφαση ενός ξένου ειδικού για να έχουμε από ξένους την ορθή απάντηση στο πρόβλημα που παρουσιάστηκε. Στο σημείο αυτό, αν υπήρχε πράγματι ενδιαφέρον για την ορθή απάντηση στο ερώτημα, αυτή ήταν πάρα πολύ εύκολο να ευρεθεί από τα εγχειρίδια των Ελλήνων και ξένων γλωσσολόγων. Καταρχήν έχουμε δύο σχετικά σύντομες ιστορίες της ελληνικής γλώσσας από τους Έλληνες γλωσσολόγους του ΕΚΠΑ, κ. Γ. Μπαμπινιώτη, και του ΑΠΘ, Α.-Φ. Χριστίδη. Επιπλέον έχουμε τη μεγάλη ιστορία της ελληνικής γλώσσας στα ελληνικά και τα αγγλικά του αείμνηστου Α.-Φ. Χριστίδη στην οποία συνεργάζονται και οι πλέον ειδικοί ξένοι γλωσσολόγοι. Υπάρχει ακόμα και η σύντομος ιστορία της ελληνικής γλώσσας του Adrados, η οποία κυκλοφορεί εδώ και χρόνια και στην ελληνική. Σε όλα αυτά τα συγγράμματα και σε άλλα μπορούσε κανείς να βρει την κρατούσα άποψη για το θέμα και δεν υπήρχε ανάγκη να προσκαλέσουμε ξένους ειδικούς για να μας διαφωτίσουν. Το μικρό μου άρθρο είδαν μερικοί και απάντησαν στον κ. Κουνάδη, όπως το τότε αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας και εκπρόσωπος της κλασικής φιλολογίας στο Institute for Advanced Study του Πρίνστον συνάδελφος κ. Άγγελος Χανιώτης, ο οποίος με δύο επιθετικά άρθρα του, το ένα γραμμένο στην εφημερίδα Καθημερινή και το άλλο στο περιοδικό The Athens Review of Books, όχι μόνο υποδείκνυε την ορθή λύση του ζητήματος αλλά και απεκάλυψε τις ιδεολογικές καταβολές του κ. Κουνάδη, παρουσιάζοντάς τον, λόγω και της προτέρας αγαστής συνεργασίας του με τη Χούντα των Συνταγματαρχών, ότι δεν επεδίωκε την επιστημονική λύση του προβλήματος αλλά παρουσιαζόταν αυτός ως υπερπατριώτης, ακολουθούμενος και από 2-3 Ακαδημαϊκούς και μερικούς απόστρατους αξιωματικούς, οι οποίοι τον λιβανίζουν ως βαθύ φιλόλογο της Ακαδημίας. Ένα τρίτο άρθρο γράφτηκε στο περιοδικό The Athens Review of Books από τον κ. Χ. Μαραβέλια, γνώστη άριστο της ιστορίας της ελληνικής γραφής, ο οποίος όχι μόνο παρουσίαζε τη γνωστή επιστημονική άποψη αλλά αποδείκνυε ότι ο κ. Κουνάδης δεν ήταν σε θέση να αντιληφθεί τι υποστήριζαν οι άσχετοι επιστήμονες τους οποίους επικαλείτο ως αυθεντίες που δεν επιδέχοντο αμφισβήτηση. Στην αρχή της ομιλίας του στην Ακαδημία ο κ. Κουνάδης ανέφερε ότι αυτά που θα αναπτύξει τα είχε μελετήσει πολλά χρόνια και ότι επομένως η έρευνά του δεν θα μπορούσε να αμφισβητηθεί. Όσο δε για τους επιστήμονες τους οποίους επικαλέστηκε, ανέφερε ότι ήσαν αυθεντίες και δεν επιδεχόταν αντίρρηση η άποψή τους. Στην ομιλία του ανεφέρθη σε κάπου 5-6 επιστήμονες αρχαιολόγους και άλλων ειδικοτήτων, οι οποίοι ουδέν έγραψαν σχετικά με την καταγωγή του ελληνικού αλφαβήτου. Ο μόνος συγγραφέας από αυτούς που επικαλέστηκε που έγραψε για το θέμα είναι ο γλωσσολόγος Adrados, τον οποίο δύο φορές ανέφερε ως κορυφαίο Ισπανό γλωσσολόγο, αλλά δεν λαμβάνει υπόψη την άποψη Adrados, η οποία αναφέρεται και στα δύο θέματα, στην καταγωγή δηλαδή της ελληνικής γλώσσας και στην καταγωγή του ελληνικού αλφαβήτου, που είναι σύμφωνες με την κρατούσα επιστημονική άποψη. Η συμπεριφορά του αυτή να εκθειάζει έναν γλωσσολόγο και να μη λαμβάνει υπόψη την άποψή του, η οποία συμφωνεί με την κρατούσα επιστημονική άποψη για τα θέματα αυτά, δεικνύει πόσο γνωρίζει να εργάζεται επιστημονικά, ότι δηλαδή εφόσον για άλλους λόγους επαινούσε τον αείμνηστο Adrados ως κορυφαίο γλωσσολόγο, όφειλε ή να ασπαστεί τη γνώμη του ή, αν είχε επιχειρήματα εναντίον της, να τα αναφέρει και όχι να ακολουθεί δήθεν διδάγματα άσχετων επιστημόνων. Όσον αφορά την καταγωγή του ελληνικού αλφαβήτου, αυτή δεν γνωρίζω να αμφισβητείται ουσιαστικά από άλλους εκτός από τον κ. Κουνάδη και τους συνοδοιπόρους του. Η κρατούσα επιστημονική άποψη για την καταγωγή του ελληνικού αλφαβήτου τον 8ο αιώνα π.Χ. ως δάνειο από το φοινικικό αλφάβητο όσο γνωρίζω είναι η αποδεκτή άποψη των γλωσσολόγων. Οι λόγοι της απόψεως αυτής είναι αφενός η ιστορία του αλφαβήτου και η επικοινωνία των Ελλήνων με τους Φοίνικες στη δραστηριότητά τους ως εμπόρων κυρίως. Οι μεν Φοίνικες έμποροι ανελάμβαναν τα αγαθά της Ανατολής (τρόφιμα και αντικείμενα) τα οποία εμπορεύοντο εις όλη τη Μεσόγειο και τις πέριξ περιοχές, στην ίδια όμως περιοχή οι Έλληνες έμποροι οι οποίοι εμπορεύοντο στην Αίγυπτο και τη Μέση Ανατολή διέσχιζαν τη Μεσόγειο και είχαν ιδρύσει πολυάριθμες αποικίες. Και οι Φοίνικες ενδιαφέρονταν για αποικίες και κατόρθωσαν τη μεγάλη μυκηναϊκή αποικία στη Λάρνακα της Κύπρου να τη μετατρέψουν σε φοινικική αποικία, το Κίτιον, και εκτός αυτού να ιδρύσουν τουλάχιστον δύο άλλες αποικίες στις παρυφές της Μεσογείου. Κατά τη συνάντηση των Ελλήνων με τους Φοίνικες, ασφαλώς οι ευφυείς Έλληνες είδαν το φοινικικό αλφάβητο που ήταν εφεύρεση των Σημιτών της Μέσης Ανατολής και το βελτίωσαν, ώστε τον 11ο και 10ο αιώνα να έχουμε αποσπάσματα επιγραφών στις διάφορες φοινικικές πόλεις οι οποίες ήταν στα παράλια περίπου του σημερινού Λιβάνου ακριβώς απέναντι από την Κύπρο. Όταν λοιπόν οι ευφυείς Έλληνες γνώρισαν το φοινικικό αλφάβητο αντελήφθησαν τα πολλά πλεονεκτήματά του και το υιοθέτησαν αυτούσιο. Τίποτε από το λεγόμενο αρχικό ελληνικό αλφάβητο δεν μας υπενθύμιζε κάτι το ελληνικό παρά μόνο η ελληνική γλώσσα η οποία συνόδευε τα γράμματα. Όλα τα στοιχεία ήσαν φοινικικά. Προς απόδειξη του πράγματος διαθέτουμε για τους δύσπιστους δύο ειδών επιχειρήματα, πρώτον όχι αποδείξεις αλλά σοβαρές ενδείξεις και αποδείξεις που προέρχονται από γραπτές πηγές οι οποίες αποδεικνύουν ότι ήδη οι αρχαίοι Έλληνες παραδέχονταν τον δανεισμό του ελληνικού αλφαβήτου από το φοινικικό. Πρώτη ένδειξη το όνομα του αλφαβήτου που ήταν ακραιφνώς φοινικικής προέλευσης και δεν είχε καμία σχέση με την ελληνική γλώσσα. Δεύτερη ένδειξη το γεγονός πως και τα δύο αλφάβητα παρουσιάζουν ότι αποτελούνται από 21 γράμματα. Τρίτη ένδειξη ότι η σειρά των 21 γραμμάτων είναι η ίδια και στα δύο αλφάβητα. Τέταρτη ένδειξη ότι τα ονόματα των γραμμάτων προέρχονται από τη φοινικική γλώσσα, εξαρτάται δε το όνομά τους από το σχετικό γράφημα, δηλαδή τη γραφική παράσταση του συγκεκριμένου γράμματος. Π.χ. στο πρώτο γράμμα το αρχικό γράμμα είναι Α κεφαλαίο, το οποίο όμως δεν ήταν όρθιο όπως το χρησιμοποιούμε και εμείς σήμερα, αλλά ήταν πλάγιο. Όταν είναι πλάγιο το Α κεφαλαίο, αν προσέξουμε καλά, θα δούμε ότι μοιάζει με την κεφαλή βοδιού, όταν δε αναζητήσουμε στη φοινικική γλώσσα τη λέξη που σήμαινε βοϊδοκεφαλή, θα βρούμε ότι αυτή είναι η λέξη «άλφα». Το ίδιο ισχύει και για το δεύτερο γράμμα: το γράφημα έδειχνε ότι το πρώτο γράμμα ήταν Β και η παράστασή του ομοίαζε με σπίτι. Όταν αναζητήσουμε τη λέξη «σπίτι» στη φοινικική γλώσσα, θα δούμε ότι λεγόταν βήτα, κ.λπ. Στη διαδικασία αυτή οι Έλληνες ουσιαστικά δεν προσέφεραν σχεδόν τίποτα, απλώς αποδέχονταν τα φοινικικά στοιχεία. Πέμπτη ένδειξη είναι η φορά της γραφής. Στο φοινικικό αλφάβητο η φορά ήταν πάντοτε από δεξιά προς αριστερά (επί τα λαιά, όπως έλεγαν οι αρχαίοι Έλληνες) και το ίδιο ακολούθησε αρχικά και το ελληνικό αλφάβητο και μόνο αργότερα με κάποια τροποποίηση άλλαξε η φορά της γραφής και το ελληνικό αλφάβητο αρχίζει από αριστερά προς τα δεξιά έως σήμερα. Πέραν των σοβαρών αυτών ενδείξεων, υπάρχουν και οι γραπτές πηγές οι οποίες δεν αφήνουν καμιά αμφιβολία για την καταγωγή του ελληνικού αλφαβήτου από το φοινικικό. Π.χ. στη γλώσσα των κρητικών πόλεων του 6ου αιώνα π.Χ. η Φοινίκη ονομαζόταν Ποινίκη, και στο λεξιλόγιο απαντούν τύποι όπως ποινικαστάς, δηλαδή φοινικιστής, που σήμαινε γραφέας, δηλαδή αυτόν που γράφει χρησιμοποιώντας τα σύμβολα του φοινικικού αλφαβήτου. Το ρ. ποινικάζω, που σήμαινε «γράφω», υποδεικνύει επίσης ότι η γραφή είχε σχέση με τους Φοίνικες. Μια δεύτερη απόδειξη απαντά στη διάλεκτο της μικρής ιωνικής πόλεως Τέως στην παραλία της Μικράς Ασίας τον 5ο αιώνα, όπου υπάρχει ο τύπος φοινικηφέρω, δηλαδή φοινικήια φέρω, γράφω με τα φοινικικά σύμβολα. Εις δε μία επιγραφή των αρχών του 5ου αιώνα π.Χ. απαντά η φράση: «ός αν τας στήλας … ή κατάξει ή φοινικήια εκκόψει … κείνον απόλλυσθαι και αυτόν και το γένος» (CIG 3044, στ. 35-40). Νομίζω ότι τα πειστήρια που αναφέραμε δηλώνουν ότι δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία για την καταγωγή του ελληνικού αλφαβήτου, αφού και οι ίδιοι οι αρχαίοι Έλληνες εδέχοντο την καταγωγή του ελληνικού αλφαβήτου από το φοινικικό. Οι αρχαίοι Έλληνες χρησιμοποιώντας το φοινικικό αλφάβητο προέβησαν σε ορισμένες τροπολογίες, προσθαφαιρέσεις και μικροαλλαγές, ώστε κατάφεραν μέσα σε τρεις αιώνες να έχουν ένα πλήρες αλφάβητο με το οποίο μπορούσαν εύκολα να καταγράψουν λεξιλόγιο και κείμενα με μεγάλη ακρίβεια. Αυτό είναι το πρώτο στην ιστορία αλφάβητο που οι ιδιοφυείς Έλληνες κατάφεραν να παρουσιάσουν πρώτα στους γείτονές τους και ύστερα μέσω άλλων αλφαβήτων, ιδιαίτερα αυτού της λατινικής γλώσσας, ώστε το μεγάλο αυτό δώρημα να καταστεί κοινή γνώση πολλών λαών και να γίνει το κύριο αίτιο της πνευματικής έκρηξης η οποία εμφανίστηκε πρώτα στην Ελλάδα και αργότερα σε όλες σχεδόν τις χώρες της Δύσης. Έτσι, ισχύει και εδώ η αρχαία ρήση, η οποία αναφέρεται στην Επινομίδα, φερόμενο ως έργο του Πλάτωνα, πως οι Έλληνες οτιδήποτε παραλάβουν από τους ξένους (παρά βαρβάρων) το επεξεργάζονται και το τελειοποιούν∙ «ότιπερ αν Έλληνες βαρβάρων παραλάβωσι, κάλλιον τούτο εις τέλος απεργάζονται» (Επινομίς, 987d-e).

Η φιλολογική «επιστημοσύνη» του A. Κουνάδη και η Ακαδημία Αθηνών

Σύνδεση