Ο γενοκτονικός μύθος του Πούτιν

Στην συνέντευξή του από τον Τάκερ Κάρλσον, ο Πούτιν προέβη σε διατυπώσεις[1] για το παρελθόν. Θα εξηγήσω πώς ο Πούτιν έχει άδικο για όλα, αλλά πριν από αυτό πρέπει να αναφέρω γιατί έχει άδικο για όλα. Με το πώς εννοώ τα σφάλματά του για γεγονότα του παρελθόντος. Με το γιατί εννοώ την φρίκη που ενέχει το είδος της ιστορίας που αφηγείται. Προκαλεί τον πόλεμο, την γενοκτονία[2] και τον φασισμό. Ο Πούτιν έχει διαβάσει για διάφορα βασίλεια στο παρελθόν. Ονομάζοντάς τα «Ρωσία», διεκδικεί τα εδάφη τους εκ μέρους της Ρωσικής Ομοσπονδίας την οποία σήμερα κυβερνά. Αυτές οι ανοησίες φέρνουν πόλεμο. Σύμφωνα με την λογική του Πούτιν, οι ηγέτες οπουδήποτε μπορούν ασταμάτητα να διεκδικούν εδάφη βάσει διαφόρων ερμηνειών του παρελθόντος. Αυτό καταργεί ολόκληρη την διεθνή τάξη όπως αυτή εξαρτάται από τα νόμιμα σύνορα ανάμεσα σε κυρίαρχα κράτη. Στην συζήτησή του με τον Κάρλσον, ο Πούτιν επικεντρώθηκε στον ένατο, δέκατο και ενδέκατο αιώνα. Η Μόσχα τότε δεν υπήρχε. Έτσι ακόμα κι αν μπορούσαμε να ταξιδέψουμε στον επιθυμητό χρόνο που θέλει ο Πούτιν και να γυρίσουμε τον χρόνο στο 988, δεν θα μας οδηγούσε σε μία χώρα με μια πρωτεύουσα στην Μόσχα. Το μεγαλύτερο έδαφος της Ρωσίας τώρα είναι στην Σιβηρία. Οι Ευρωπαίοι δεν ήλεγχαν εκείνα τα ασιατικά εδάφη τότε. Σύμφωνα με την λογική του Πούτιν, η Ρωσία δεν έχει δικαίωμα σήμερα στα εδάφη από τα οποία αντλεί το φυσικό αέριο και το πετρέλαιό της. Άλλες χώρες θα είχαν δικαιώματα, καθώς και οι εθνικές μειονότητες της Ρωσίας. Ο Πούτιν παρέχει διάφορες ημερομηνίες για να στηρίξει τους ισχυρισμούς του. Οποιοσδήποτε μπορεί να κάνει το ίδιο για οποιοδήποτε χώρα. Έτσι η πρώτη συνέπεια της αντίληψης του Πούτιν είναι ότι κανένα σύνορο δεν είναι γνήσιο, συμπεριλαμβανομένων των συνόρων της ίδιας σου της χώρας. Όλα είναι στον αέρα, αφού ο καθένας μπορεί να έχει μια ιστορία. Ο Κάρλσον ρώτησε τον Πούτιν γιατί πρέπει να εισβάλει στην Ουκρανία, και ο μύθος της αιώνιας Ρωσίας ήταν η απάντηση. Το δεύτερο πρόβλημα, μετά τον πόλεμο, είναι η γενοκτονία. Αφού αποφασίσεις ότι μια χώρα στο βαθύ παρελθόν είναι επίσης με κάποιο τρόπο και η χώρα σου σήμερα, τότε επιμένεις ότι η μόνη αληθινή ιστορία είναι οτιδήποτε δείχνει να αποδεικνύει ότι έχεις δίκιο. Οι εμπειρίες των ανθρώπων που πραγματικά έζησαν στο παρελθόν και ζουν στο παρόν είναι «τεχνητές» (για να χρησιμοποιήσω μια από τις αγαπημένες λέξεις του Πούτιν). Στην συνέντευξη, και σε άλλες ομιλίες κατά την διάρκεια του πολέμου, ο Πούτιν βασίζεται στην ψευδή διάκριση ανάμεσα σε φυσικά και τεχνητά έθνη. Τα φυσικά έθνη έχουν δικαίωμα να υπάρχουν, τα τεχνητά έθνη δεν έχουν δικαίωμα να υπάρχουν. Αλλά δεν υπάρχουν φυσικά έθνη. Όλα τα έθνη είναι δημιουργήματα. Η Ρωσία του αύριο δημιουργείται από τις ενέργειες των Ρώσων σήμερα. Όταν οι Ρώσοι επιδίδονται σε έναν παράνομο πόλεμο καταστροφής στην Ουκρανία, αυτό τους κάνει έναν διαφορετικό λαό από αυτόν που θα μπορούσαν να είναι. Αυτό είναι πιο σημαντικό από οτιδήποτε συνέβη αιώνες πριν. Όταν ένα έθνος αποκαλείται «τεχνητό», αυτό είναι δικαιολογία για γενοκτονία. Η γενοκτονική γλώσσα δεν αναφέρεται στο παρελθόν· αλλάζει το μέλλον. Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι και ο Κυριάκος Μητσοτάκης κατά τη διάρκεια επίσκεψής τους στις 6 Μαρτίου 2024 σε σημείο που είχε χτυπηθεί από ρωσικό drone στην Οδησσό δύο μέρες νωρίτερα. Δώδεκα άνθρωποι, ανάμεσά τους 5 παιδιά, έχασαν την ζωή τους από την επίθεση. © EPA / Presidential Press Service / ΑΠΕ-ΜΠΕ Όποιος δεν χωράει στην καλοφτιαγμένη ιστορία του Πούτιν (η Ρωσία είναι αιώνια επομένως οι Ρώσοι μπορούν να κάνουν ό,τι θέλουν) πρέπει να εξαλειφθεί, πρώτα από το αφήγημα του παρελθόντος, και έπειτα από όσους θεωρούνται άνθρωποι στο παρόν. Σύμφωνα με την λογική του Πούτιν, δεν έχει σημασία τι πιστεύουν οι άνθρωποι ή πώς οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται το παρελθόν τους. Εκείνος αποφασίζει ποιες ψυχές είναι ενωμένες με ποιες άλλες. Διαφορετικές απόψεις δεν ανήκουν στην φύση, διότι προέκυψαν από γεγονότα τα οποία (στην ιστορία του) δεν θα έπρεπε να είχαν συμβεί ποτέ. Η άποψή του πρέπει να κυβερνάει το παρελθόν, το οποίο επιτάσσει την βία στο παρόν: την γενοκτονία. Εάν υπάρχουν άνθρωποι που λένε ότι η Ουκρανία είναι πραγματική, πρέπει να εξολοθρευθούν. Από την αρχή[3] αυτή ήταν η λογική της Ρωσίας για την μαζική δολοφονία. Ο Πούτιν περίμενε ότι η Ουκρανία θα έπεφτε μέσα σε λίγες μέρες γιατί νόμιζε ότι χρειαζόταν να εξολοθρεύσει λίγους Ουκρανούς που ανήκουν σε μια τεχνητή ελίτ. Όσο περισσότεροι Ουκρανοί αποδείχθηκε ότι υπήρχαν, τόσοι περισσότεροι άνθρωποι έπρεπε να δολοφονηθούν. Το ίδιο ισχύει για τις φυσικές εκφράσεις της ουκρανικής κουλτούρας. Η Ρωσία έχει καταστρέψει χιλιάδες ουκρανικά σχολεία. Όπου φθάνει ο ρωσικός στρατός καίει ουκρανικά βιβλία. Το τρίτο πρόβλημα είναι ένας φασισμός που εκφράζεται ως θυματοποίηση. Ο Πούτιν είναι ο δικτάτορας της τρίτης σε μέγεθος χώρας του κόσμου και προσωπικά ελέγχει δεκάδες, και πιθανότερα, εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια. Και παρ’ όλα αυτά στην ιστορία του είναι το μακροχρόνιο θύμα, επειδή δεν συμφωνούν όλοι μαζί του. Η Ρωσία είναι ένα θύμα γιατί οι Ρώσοι λένε μια ιστορία, πως πρέπει να κάνουν έναν γενοκτονικό πόλεμο και δεν συμφωνούν όλοι μαζί τους. Οι Ουκρανοί είναι οι επιτιθέμενοι, διότι δεν συμφωνούν ότι εκείνοι και η χώρα τους δεν υπάρχουν. Πράγματι, ο Πούτιν λέει, οι Ουκρανοί είναι «Ναζί», μια λέξη η οποία στο στόμα του απλώς σημαίνει «οι άνθρωποι που αρνούνται να δεχθούν ότι οι Ρώσοι είναι αγνοί ό,τι κι αν κάνουμε». Αυτός είναι ο ισχυρισμός του θύματος: εάν οι Ουκρανοί είναι «Ναζί», τότε οι Ρώσοι –ακόμα κι αν ξεκίνησαν τον πόλεμο και έχουν σκοτώσει δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους και έχουν απαγάγει δεκάδες χιλιάδες παιδιά και διαπράττουν εγκλήματα πολέμου καθημερινά– είναι δικαίως τα θύματα. Με αυτόν το τρόπο είναι σημαντικός ο μύθος. Εάν όλα τα λάθη του παρελθόντος έγιναν από άλλους, όπως λέει ο Πούτιν, τότε όλα τα λάθη του παρόντος πρέπει να γίνονται από άλλους. Η ιστορία του Πούτιν διαχωρίζει το καλό από το κακό με τέλειο τρόπο. Η Ρωσία είναι πάντα σωστή, οι άλλοι πάντα κάνουν λάθος. Οι Ρώσοι μπορούν να συμπεριφέρονται σαν Ναζί ενώ αποκαλούν τους άλλους «Ναζί» και όλα είναι εντάξει. Η Ρωσία είναι ένας λαός με έναν ειδικό σκοπό που αντιστέκεται σε συνωμοσίες εναντίον του. Ο πόλεμος του Πούτιν διεξάγεται με φασιστικά συνθήματα[4] και φασιστικούς τρόπους[5], με μαζική προπαγάνδα και μαζική κινητοποίηση. Όπως υπάρχουν τρία προβλήματα που αφορούν το γιατί (πόλεμος, γενοκτονία, φασισμός), υπάρχου και τρία προβλήματα που αφορούν το πώς. Ο Πούτιν παραλείπει πολλά πριν αρχίσει το αφήγημά του, κάνει λάθος κατά την διάρκεια του αφηγήματός του, και παραλείπει πολλά στο τέλος του αφηγήματος. Μάλλον θα προτιμούσα να σταματήσω στο γιατί. Μόλις ξεκινώ να ασχολούμαι με το πώς και αρχίζω να διορθώνω τα αντικειμενικά λάθη, είναι σαν να ενστερνίζομαι την γενική λογική. Για να ξεκαθαρίσω: ακόμα κι αν ο Πούτιν ήταν ένας αξιοπρεπής ιστορικός, αυτό δεν θα σήμαινε ότι θα μπορούσε να έχει (νομικά, ηθικά) εδαφικά δικαιώματα βάσει κάποιων σωστών ιστορικών πραγμάτων που είπε για το παρελθόν. Οι πραγματικοί ιστορικοί, ίσως έχετε προσέξει, πραγματικά δεν έχουν αυτή την εξουσία. Το μεγαλύτερο μέρος από αυτά που λέει ο Πούτιν για το παρελθόν είναι γελοία· αλλά ακόμα κι αν έλεγε κάποια σωστά πράγματα αυτό δεν θα αρκούσε να δικαιολογήσει την καταστροφή της διεθνούς τάξης, την εισβολή στους γείτονες και την γενοκτονία. Πέραν του ότι είναι επικίνδυνος και κάνει λάθος, αυτά που λέει ο Πούτιν για το ουκρανικό παρελθόν είναι βαρετά. Παραλείπει σημαντικά πράγματα για την ιστορία των εδαφών που αποτελούν τώρα την Ουκρανία. Χιλιάδες χρόνια πριν αρχίσει ο Πούτιν να κάνει λάθος στα πάντα, παγκόσμιες ιστορικές τάσεις αναδύθηκαν από τα εδάφη που είναι τώρα Ουκρανία. Στο βάθος της εποχής του χαλκού, περίπου έξι χιλιάδες χρόνια πριν, υπήρχαν μεγάλοι οικισμοί («μεγα-πόλεις») στην περιοχή που τώρα είναι Ουκρανία. Περίπου πέντε χιλιάδες χρόνια πριν, οι άνθρωποι που έχτισαν αυτές τις πόλεις εκτοπίστηκαν από κτηνοτρόφους που εξημέρωσαν το άλογο. Αυτοί οι λαοί προέρχονται από την στέπα με τις απαρχές των γλωσσών που ομιλούνται σήμερα από τον μισό πληθυσμό της γης. Περίπου δυόμισι χιλιάδες χρόνια πριν, οι Σκύθες από την σημερινή νότια Ουκρανία συνάντησαν τους Έλληνες προσφέροντάς τους μερικές από τις καλύτερές τους ιστορίες (συμπεριλαμβανομένων των Αμαζόνων, τις θηλυκές πολεμίστριες της Σκυθίας). Η Σκυθία, ή η νότια ακτή της τωρινής Ουκρανίας, τροφοδοτούσε την Αθήνα την εποχή της μεγαλύτερής της ακμής, και οι Έλληνες ζούσαν στην ακτή της τωρινής νότιας Ουκρανίας. Μπορούμε να συνεχίσουμε με τους Σαρμάτες, τους Γότθους και τους Χαζάρους. Τα εδάφη της περιοχής που σήμερα είναι Ουκρανία μπορεί να υπήρξαν τα πρώτα ευρωπαϊκά εδάφη που κατοικήθηκαν από ανθρώπους· όπως και αν συνέβη αυτό, κατοικήθηκαν συχνά από λαούς με μεγάλη επιρροή για τριάντα εφτά χιλιάδες χρόνια[6]. Εάν ήταν όντως αλήθεια ότι κάποιος μπορεί να έχει σήμερα εδαφικό δικαίωμα βάσει του ποιος ήταν εκεί πρώτος, τότε η αξίωση της Ρωσίας θα ήταν πολύ αδύναμη. Όλες οι διατυπώσεις του Πούτιν για τα ενδιαφέροντα ευρήματα τις ιστορικής περιόδου, ξεκινώντας από τον ένατο αιώνα μ.Χ., είναι λάθος. Το σημείο εκκίνησης είναι μια ευχάριστη ιστορία για το πώς ο λαός στο Νόβγκοροντ «προσκάλεσε» έναν «Πρίγκιπα των Βαράγγων» να τους κυβερνήσει. Η ιστορία είναι πιο δύσκολη υπόθεση. Αυτή ήταν η εποχή των Βίκινγκ. Μια δουλοπαροικία των Βίκινγκ, γνωστή ως «Ρως», κατευθυνόταν νοτίως του Δνείπερου ποταμού για να ανταλλάξει τους σλάβους σκλάβους με ασήμι. Τελικά αυτοί οι Βίκινγκς μετέτρεψαν το Κίεβο, που εκείνη την εποχή ήταν οχυρό των Χαζάρων, σε βασική εμπορική τους πόλη και λιμάνι, και έπειτα σε πρωτεύουσά τους. Στην συνέντευξη ο Πούτιν παρακινεί τον Κάρλσον να πιστέψει ότι αυτό υπήρξε ένα «κεντρικό κράτος» με «μια μοναδική γλώσσα». Αυτό είναι απλώς άγνοια. Ήταν μεσαιωνικό βασίλειο, όχι κράτος με την δική μας έννοια. Σίγουρα δεν ήταν κεντρικό. Αυτό είναι ένα προϊόν φαντασίας. Ούτε είχε μια μοναδική γλώσσα. Οι ηγεμόνες Βίκινγκ και οι κυβερνώντες μετά τους Βίκινγκ είχαν τρία ονόματα: τα σκανδιναβικά τους ονόματα, έπειτα τα τοπικά (σλαβικά) τους ονόματα, και μετά την θρησκευτική τους μεταστροφή, τα βαφτιστικά τους. Υπήρχε μια σλαβική γλώσσα στον χρόνο και τον τόπο που μιλούσε η πλειονότητα του πληθυσμού και τελικά και οι κυβερνώντες, αλλά δεν ήταν σύγχρονα ρωσικά ούτε ρωσικά σε καμία περιγραφή. Κάποια γλώσσα της πολιτικής προερχόταν από τους Χαζάρους. Υπήρχαν Εβραίοι στο αρχαίο Κίεβο που γνώριζαν εβραϊκά και σλαβικά. Υπήρχαν πολλές άλλες γλώσσες από αρκετές διαφορετικές γλωσσικές οικογένειες. Εάν ο Πούτιν σοβαρολογούσε για το ότι το παρελθόν καθορίζει το παρόν, θα έπρεπε να πει ότι τα εδάφη εκείνου του μεσαιωνικού κράτους των Βίκινγκ, του κράτους των Ρως του Κιέβου –το μεγαλύτερο μέρος της Ουκρανίας, όλη η Λευκορωσία, μέρος της βορειοανατολικής Ρωσίας σύμφωνα με τα σημερινά σύνορα– θα έπρεπε να ανήκουν στην Σουηδία, ή την Δανία, ή την Νορβηγία, ή ίσως στην Φινλανδία. Η δημιουργία του κράτους Ρως του Κιέβου ήταν ένα από τα πολλά εντυπωσιακά παραδείγματα της δημιουργίας κρατών από τους Βίκινγκς γύρω στο έτος 1000. Αυτή η ευρεία ιστορία περιλαμβάνει την Σικελία, την Νορμανδία (και επομένως έμμεσα και την Αγγλία), καθώς επίσης και τα Σκανδιναβικά βασίλεια. Κάποιες φορές η φιλοδοξία των Βίκινγκ περιλαμβάνει πολλά από αυτά τα κράτη ταυτόχρονα, όπως όταν ο Χάραλντ Χαρντάντα, ο οποίος είχε υπηρετήσει στον στρατό των Ρως του Κιέβου, ανέλαβε την βασιλεία της Νορβηγίας και εισέβαλε στην Αγγλία. Ο Πούτιν αναφέρεται στον Γιαροσλάβ τον Σοφό· σε μια ισλανδική πηγή αυτός ο συναρπαστικός ηγεμόνας αναφέρεται ως Γιαρισλέιφ ο Άθλιος. Ήταν πασίγνωστος στην Ευρώπη της εποχής (αλλά όχι στην Μόσχα, η οποία τότε δεν υπήρχε). Έπειτα οι Μογγόλοι έφτασαν στο Κίεβο το 1240. Αυτή είναι μια αμήχανη στιγμή για τον Πούτιν αφού φανερώνει το πρόβλημα με την λογική του. Εάν οι Μογγόλοι κατέστρεψαν το κράτος των Ρως κατά το 1240, γιατί να μην επιλεχθεί τότε αυτή ως η έγκυρη ημερομηνία για πάντα; Γιατί αυτή είναι χειρότερη από τις προηγούμενες και μεταγενέστερες ημερομηνίες που επιλέγει ο Πούτιν; Γιατί η Μογγολία να μην έχει δικαίωμα επί του Κιέβου, και βασικά επί της Ρωσίας; Σύμφωνα με την λογική του Πούτιν θα πρέπει να έχει. Ο Πούτιν παραλείπει βιαστικά αυτή την αμηχανία ως προς τον (ψευδή) ισχυρισμό του ότι «τα βόρεια κράτη διατήρησαν μέρος της κυριαρχίας τους». Εννοεί ότι η Μόσχα διατήρησε την κυριαρχία της επί των Ρως του Κιέβου κατά την ηγεμονία των Μογγόλων. Αλλά η Μόσχα δεν υπήρχε. Την εποχή που εισέβαλαν οι Μογγόλοι υπήρχε ένας οικισμός εκεί, αλλά οι Μογγόλοι τον έκαψαν. Όταν ξαναχτίστηκε η Μόσχα, χτίστηκε ως τόπος συλλογής φόρων για τους άρχοντες Μογγόλους. Αυτή ήταν η στιγμή ίδρυσης του κράτους με κέντρο την Μόσχα. Γιατί τότε η σημερινή Μόσχα δεν ανήκει σήμερα στην Μογγολία; Σύμφωνα με την απομαγνητοφώνηση της συνέντευξης στα αγγλικά[7] που παρέχει το προεδρικό γραφείο της Ρωσικής Ομοσπονδίας την οποία χρησιμοποιώ, ο Πούτιν συνέχεια λέει «ρωσικό». Δεν μπορεί κανείς να έχει την απαίτηση από τον Κάρλσον να το παρατηρήσει αυτό, αλλά είναι λάθος κάθε φορά που το χρησιμοποιεί ο Πούτιν, τουλάχιστον όσον αφορά το μεγαλύτερο μέρος των αιώνων στους οποίους αναφέρεται. Το κράτος των Ρως του Κιέβου δεν ήταν «Ρωσία» σε καμία περίπτωση. Ονομάστηκε έτσι σύμφωνα με τους Βίκινγκς που έγιναν ηγεμόνες. Αυτό το όνομα «Ρως» συνδέθηκε με την περιοχή και τον λαό της και τον Χριστιανισμό. Αλλά η «Ρωσία», όπως την χρησιμοποιεί ο Πούτιν, όταν αναφέρεται σε οτιδήποτε συγκεκριμένο, είναι μια αυτοκρατορία που ιδρύθηκε στην Αγία Πετρούπολη (μια πόλη που δεν υπήρχε την εποχή του κράτους των Ρως του Κιέβου) το 1721. Η Ρωσική Αυτοκρατορία ονομάστηκε «Ρωσική» ως αξίωση επί των εδαφών και επί της Ιστορίας. Αλλά επειδή ο Μέγας Πέτρος έλαβε μια έξυπνη απόφαση για τις δημόσιες σχέσεις μισή χιλιετηρίδα αφού οι Μογγόλοι κατέκτησαν το Κίεβο, δεν σημαίνει ότι υπήρχε Ρωσία όταν κατέφτασαν οι Μογγόλοι. Δεν υπήρχε. Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι και ο Κυριάκος Μητσοτάκης κατά τη διάρκεια συνέντευξης τύπου μπροστά από τον κατεστραμμένο από τους ρωσικούς βομβαρδισμούς Ναό της Μεταμορφώσεως στην Οδησσό, στις 6 Μαρτίου 2024. Οι Ρώσοι δεν δίστασαν εκτοξεύσουν πύραυλο από την Κριμαία ο οποίος χτύπησε σε σημείο το οποίο απείχε 500 μέτρα από εκεί όπου βρίσκονταν ο Πρωθυπουργός και τα μέλη της ελληνικής αποστολής και οι Ουκρανοί οικοδεσπότες τους. Σημειώνουμε ότι κανένα ελληνικό κόμμα δεν εξέδωσε ανακοίνωση που να καταδικάζει την επίθεση την οποία ασφαλώς ενέκρινε ο Δολοφόνος του Κρεμλίνου. © EPA / Igor Tkachenko / ΑΠΕ-ΜΠΕ Η Ρωσική Αυτοκρατορία που αναδύθηκε από την Μόσχα ήταν ένα πολύ σημαντικό κράτος. Αλλά ακόμα και η Ρωσική Αυτοκρατορία (1721-1917) δεν ήταν μια Ρωσία με τον τρόπο που επιθυμεί ο Πούτιν. Το μεγαλύτερο μέρος των εδαφών της ήταν στην Ασία. Δεν υπήρχε ρωσική εθνική συνείδηση στους λαούς της στο μεγαλύτερο μέρος των εδαφών της για το μεγαλύτερο διάστημα της ύπαρξής της. Το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού της δεν μιλούσε ρωσικά. Η άρχουσα τάξη ήταν ως επί το πλείστον Γερμανοί, Πολωνοί και Σουηδοί. Η Μεγάλη Αικατερίνη, η αυτοκράτειρα την οποία θαυμάζει ο Πούτιν, ήταν Γερμανίδα πριγκίπισσα που ανήλθε στην εξουσία μετά την δολοφονία του συζύγου της, ο οποίος ήταν Γερμανός πρίγκιπας. (Το ίδιο ισχύει παρεμπιπτόντως και για την Σοβιετική ελίτ. Μόνο μετά τον Μπόρις Γιέλτσιν και τον Πούτιν που επελέγη να τον διαδεχθεί έχουμε αδιαμφισβήτητα Ρώσους να κυβερνούν διαρκώς μια χώρα που λέγεται Ρωσία. Μπορεί να είναι αυτή ακριβώς η καινοτομία και η αβεβαιότητα που υπάρχουν πίσω από την αντίληψη για το παρελθόν η οποία είναι ταυτοχρόνως αφελής και κυνική. Η εθνική ταυτότητα της Ρωσίας είναι μεταμοντέρνα και φαίνεται). Πηγαίνοντας από τον Μεσαίωνα στο παρόν, ο Πούτιν διαπράττει ένα τεράστιο σφάλμα παράλειψης. Αναφέρεται πολύ συνοπτικά στο Μεγάλο Δουκάτο της Λιθουανίας και την Πολωνική-Λιθουανική Κοινοπολιτεία, μόνο και μόνο για να πει στον Κάρλσον ότι καταπίεζαν τους «Ρώσους». Το Μεγάλο Δουκάτο της Λιθουανίας και η Πολωνική-Λιθουανική Κοινοπολιτεία ήταν οι μεγαλύτερες χώρες της Ευρώπης. Η Λιθουανία κληρονόμησε το μεγαλύτερο μέρος της γης του παλιού κράτους των Ρως περίπου την εποχή που οι ηγεμόνες της έγιναν βασιλιάδες της Πολωνίας. Η Πολωνία-Λιθουανία περιλάμβανε το Κίεβο για περισσότερο από τριακόσια χρόνια – μεγαλύτερο διάστημα από το διάστημα που το Κίεβο αποτελούσε μέρος των Ρως του Κιέβου, και μεγαλύτερο διάστημα από όσο το Κίεβο ήταν ποτέ μέρος της Ρωσικής Αυτοκρατορίας. Μεγάλο μέρος της εντυπωσιακής πολιτικής κουλτούρας του Κιέβου στράφηκε στο Βίλνιους. Και πάλι, σύμφωνα με την λογική του Πούτιν, η σημερινή Λιθουανία ή η σημερινή Πολωνία θα έπρεπε να διεκδικούν την γη που τώρα είναι Ουκρανία. Πολλά πράγματα συνέβησαν κατά την διάρκεια εκείνων των τριακοσίων χρόνων: η Αναγέννηση, η Μεταρρύθμιση και η Αντιμεταρρύθμιση. Όλα αυτά διαμόρφωσαν την Ουκρανία (όπως σήμερα ονομάζεται) και την διαφοροποίησαν από το κράτος της Μοσχοβίας που έμεινε ανεπηρέαστο από αυτές τις τάσεις. Οι Ουκρανοί Κοζάκοι επαναστάτησαν εναντίον της πολωνικής εξουσίας βάσει μιας αντίληψης ενός νομικού καθήκοντος των κυβερνώντων έναντι των υπηκόων που υπήρχε στην Πολωνία-Λιθουανία αλλά όχι στην Μοσχοβία. Όταν οι Ουκρανοί Κοζάκοι επαναστάτησαν εναντίον της πολωνικής εξουσίας, είχαν για αρχηγό έναν άνδρα που εκπαιδεύτηκε από Ιησουίτες οι οποίοι γνώριζαν ουκρανικά, πολωνικά και λατινικά, αλλά δεν γνώριζαν ρωσικά και χρησιμοποιούσαν μεταφραστές για να επικοινωνήσουν με τους Μοσχοβίτες. Οι Κοζάκοι συνεργάστηκαν με την Μόσχα αφού έχασαν τους Τατάρους της Κριμαίας ως συμμάχους τους και αυτό οδήγησε σε πολέμους που κατέστρεψαν την Πολωνία-Λιθουανία και επέτρεψαν στην Μοσχοβία να επεκταθεί δυτικά. Αλλά ο Πούτιν κάνει λάθος ότι η συμφωνία που υπεγράφη ανάμεσα στους Κοζάκους και την Μοσχοβία το 1654 ήταν ένα είδος αιώνιου δεσμού ψυχής που ενώνει τους Ουκρανούς και τους Ρώσους. Όπως πολλά πράγματα που πιστεύει, αυτό ήταν Σοβιετική προπαγάνδα με έναν συγκεκριμένο σκοπό. Το καθεστώς του Χρουστσόφ το ισχυριζόταν αυτό για να εξηγήσει γιατί η Ουκρανία, η οποία όλοι δέχονταν ότι ήταν έθνος, ήταν ωστόσο παντοτινά δεμένη με την Ρωσία εντός της Σοβιετικής Ένωσης. Ο ισχυρισμός βασιζόταν σε πολιτική ανάγκη, δεν ήταν ιστορικό γεγονός. Είναι αξιοθρήνητο να πιστεύει ένας άνθρωπος ειδικευμένος στο να ψεύδεται όπως ο Πούτιν τα ψέματα που του έλεγαν όταν ήταν νέος. Ο Πούτιν επαναλαμβάνει ένα λάθος όσον αφορά την ουκρανική γλώσσα, ξανά και ξανά, το οποίο είναι χαρακτηριστικό της ιμπεριαλιστικής κωφότητας. Είναι αλήθεια ότι οι Ουκρανοί σήμερα μιλούν ρωσικά (αν και πολλοί επίσης, για ευνόητους λόγους, αρνούνται να μιλήσουν ρωσικά) τόσο καλά όσο μιλούν τα ουκρανικά. Μέχρι πρόσφατα, όταν συναντούσαν Ρώσους, οι Ουκρανοί τους μιλούσαν ρωσικά. Αυτή η ευγένεια έδινε την εντύπωση στους Ρώσους ότι τα ουκρανικά ήταν απλώς μια ρωσική διάλεκτος ή ότι δεν υπήρχε ουκρανική γλώσσα. Η απλή αλήθεια είναι ότι οι Ουκρανοί γνωρίζουν ρωσικά επειδή τα μάθαιναν. Οι Ρώσοι δεν γνωρίζουν ουκρανικά διότι δεν τα μαθαίνουν. Οι Ρώσοι στρατιώτες αυτή τη στιγμή, στα δύο χρόνια πολέμου, επιμένουν να αποκαλούν τα Ουκρανικά που ακούνε στον ασύρματο «Πολωνικά» διότι αδυνατούν να αντιληφθούν το αυτονόητο: ότι υπάρχει ουκρανική γλώσσα και ότι δεν την καταλαβαίνουν. Η ιδέα του Πούτιν ότι δεν υπάρχει ουκρανική γλώσσα είναι όπως η ιδέα ότι δεν υπάρχει ουκρανική χώρα ή ουκρανικός λαός: είναι γενοκτονική διότι μόνο η μαζική δολοφονία μπορεί να κάνει την ιδέα πραγματικότητα. Και φυσικά ένα πράγμα που είναι ξεκάθαρο από αυτή την συνέντευξη είναι ότι ο Πούτιν θεωρεί δεδομένο ότι η δολοφονία οποιουδήποτε αριθμού ανθρώπων είναι προτιμότερη από την παραδοχή ενός λάθους. Οι ιδέες έχουν σημασία. Επειδή κάνει λάθος για όλα πρέπει να σκοτώσει. Ο Πούτιν ίσως πλησιάζει περισσότερο στην συνειδητοποίηση του προβλήματός του όταν μιλάει για τον εικοστό αιώνα και την δημιουργία της Σοβιετικής Ένωσης (και της Ουκρανικής Δημοκρατίας της). O Πούτιν είναι βέβαιος ότι δεν υπήρχε Ουκρανία στην Ιστορία, και επομένως πρέπει να παρουσιάσει τον Λένιν και τον Στάλιν ως ανόητους επειδή συμπεριφέρθηκαν ωσάν η Ουκρανία να ήταν πραγματική. Οπωσδήποτε, ο Λένιν και ο Στάλιν ήταν πολλά πράγματα, αλλά όχι ανόητοι. Ο Πούτιν λέει ότι ενέργησαν για «ακατανόητους» ή «άγνωστους» λόγους δημιουργώντας μια Ουκρανική Δημοκρατία και εφαρμόζοντας (την δεκαετία του 1920) πολιτικές συνεπείς με την ύπαρξη ουκρανικής γλώσσας και κουλτούρας. Ο Λένιν και ο Στάλιν το έκαναν αυτό διότι γνώριζαν, με την δική τους προσωπική εμπειρία, ότι υπήρχε ουκρανικό εθνικό κίνημα. Δεν ήθελαν να συμβαίνει αυτό· απλώς το αντιμετώπιζαν ως πραγματικότητα σε κάθε βήμα. Γνώριζαν ότι είχε υπάρξει ουκρανικό εθνικό κίνημα στην Ρωσική Αυτοκρατορία. Ήξεραν ότι οι Ουκρανοί είχαν προσπαθήσει να ιδρύσουν κράτος μετά την Επανάσταση των Μπολσεβίκων. Γνώριζαν ότι είχαν καταπνίξει αυτές τις προσπάθειες μετά από πολλά χρόνια ακραίας βίας, και ότι μακροχρόνια θα έπρεπε να γίνει κάτι διαφορετικό. Ο Πούτιν αποκαλεί την Σοβιετική Ένωση «Ρωσία» και λέει στον Κάρλσον ότι η Σοβιετική Ένωση ήταν απλώς ένα άλλο όνομα για την Ρωσία. Εδώ κάνει απλώς λάθος. Η Ρωσία ήταν μέρος της Σοβιετικής Ένωσης. Περίπου το μισό του πληθυσμού δεν ήταν Ρώσοι. Η Ουκρανία και άλλες δημοκρατίες υποβλήθηκαν σε πολιτικές εκρωσισμού αλλά κανένας σοβιετικός ηγέτης δεν ισχυριζόταν (όπως ο Πούτιν) ότι αυτές οι Δημοκρατίες ήταν ένα στοιχείο της Ρωσίας. Η Σοβιετική Ένωση πήρε την μορφή που πήρε, ως μια κατ’ όνομα ομοσπονδία εθνικών δημοκρατιών, διότι ο Λένιν, ο Στάλιν, και άλλοι μπολσεβίκοι, γνώριζαν, πριν πάνω από εκατό χρόνια, ότι έπρεπε να υπολογίσουν την Ουκρανία. Δημιούργησαν μια Σοβιετική Ένωση με εθνικές δημοκρατίες διότι γνώριζαν ότι θα έπρεπε να κάνουν έναν συμβιβασμό με την πολιτική πραγματικότητα, πάνω απ’ όλα με την πραγματικότητα της Ουκρανίας. Όταν η σοβιετική πολιτική στράφηκε εναντίον των Ουκρανών στις αρχές της δεκαετίας 1930, αυτό συνέβη διότι ο Στάλιν φοβόταν μήπως χάσει την Ουκρανία ως αποτέλεσμα των δικών του καταστροφικών πολιτικών, όχι επειδή πίστευε ότι η Ουκρανία δεν υπήρχε. Ορθώς θεωρούσε ότι οι ουκρανοί αγρότες θα αντιστέκονταν στην πολιτική του κατάσχεσης της γης τους· και πολλοί αντιστάθηκαν στον βαθμό που ήταν σε θέση. Οργάνωσε μαζί με άλλα μέλη του Πολιτμπιρό έναν πολιτικό λιμό στην Ουκρανία με την λογική ότι ιδιαίτερα οι Ουκρανοί θα έπρεπε να τιμωρηθούν για τις αποτυχίες των προσωπικών πολιτικών του Στάλιν. Ο Πούτιν αγνοεί παντελώς όλα αυτά τα γεγονότα· αλλά υπήρξαν μια βιωμένη και αξέχαστη πραγματικότητα για τους επιζώντες. Η γενεαλογική μνήμη αυτού που οι Ουκρανοί αποκαλούν Χολοντόμορ είναι ένας από τους τρόπους με τους οποίους διαφέρουν σήμερα οι Ουκρανοί από τους Ρώσους. Ο Πούτιν μιλάει για τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο σαν να ήταν ένας ρωσικός εθνικός αγώνας, αλλά ήταν ένας Σοβιετικός Αγώνας. Και οι σοβιετικοί λαοί που υπέφεραν περισσότερο, μετά τους Εβραίους, ήταν οι Λευκορώσοι και οι Ουκρανοί. Περισσότεροι Ουκρανοί άμαχοι σκοτώθηκαν από την Γερμανική Κατοχή απ’ ότι Ρώσοι άμαχοι. Οι Ουκρανοί στρατιώτες υπερπλεόναζαν στον Κόκκινο Στρατό που νίκησε τους Γερμανούς στο Ανατολικό Μέτωπο. Αυτά είναι κάποια από τα σημαντικά γεγονότα της σύγχρονης ιστορίας που ο Πούτιν απλώς παραλείπει. Ή απλώς επινοεί πράγματα: όπως ο ισχυρισμός του ότι επιχείρησε να νουθετήσει τον ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι επισημαίνοντάς του ότι ο πατέρας του (του Ζελένσκι) υπηρέτησε στον Κόκκινο Στρατό. Αυτός που υπηρέτησε ήταν ο παππούς του Ζελένσκι. Ο προπάππους του και τρεις μακρινοί θείοι του δολοφονήθηκαν στο Ολοκαύτωμα. Ο Πούτιν έχει χάσει την αίσθηση των γενεών, και έχει χάσει την αίσθηση του τι είχε σημασία και σε ποιον. Αυτό που έχει να πει ο Πούτιν για τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο είναι ότι ο Χίτλερ είχε δίκιο. Εδώ και μια δεκαετία τώρα, ο Πούτιν δικαιολογεί[8] το Σύμφωνο Μολότοφ-Ρίμπεντροπ, την συμμαχία μεταξύ Στάλιν και Χίτλερ το 1939 που ξεκίνησε τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Το επιχείρημά του αρχικά ήταν ότι η απόφαση των Σοβιετικών να εισβάλουν από κοινού με την Ναζιστική Γερμανία στην Πολωνία ήταν κάτι φυσιολογικό. Αλλά δύσκολα μπορεί να δει κανείς πώς ο Χίτλερ θα είχε ξεκινήσει αυτόν τον πόλεμο εάν οι Σοβιετικοί είχαν τηρήσει το σύμφωνο μη επίθεσης που είχαν προηγουμένως υπογράψει με την Πολωνία. Τώρα ο Πούτιν πηγαίνει ένα βήμα παραπέρα λέγοντας ότι η Πολωνία είχε (με κάποιο τρόπο) εξίσου συνεργαστεί πολύ με την Γερμανία και ταυτόχρονα δεν είχε συνεργαστεί αρκετά και ως εκ τούτου προκάλεσε τον πόλεμο εναντίον της. Ο Πούτιν θέλει να πει ότι η Πολωνία συνεργάστηκε με την Γερμανία για να αποσπάσει την προσοχή από το γεγονός ότι η Σοβιετική Ένωση μπήκε στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο ως σύμμαχος της Γερμανίας. Η Βαρσοβία αρνήθηκε να πολεμήσει στο πλευρό του Βερολίνου το 1939· η Μόσχα συμφώνησε. Ο Πούτιν κατηγορεί την Πολωνία για τον Πόλεμο, διότι ο τρόπος που αντιμετωπίζει τα σύνορα και την ιστορία το 2024 είναι όπως ο Χίτλερ το 1939. Το ιστορικό «επιχείρημα» του Πούτιν για την Ουκρανία είναι συνεπές με την ναζιστική προπαγάνδα για την Πολωνία, μέχρι τα επιχειρήματα περί «τεχνητών» κρατών και λαών χωρίς ιστορικό δικαίωμα να υπάρχουν. Ο Πούτιν δεν προσπαθεί καν να παρουσιάσει τον ισχυρισμό του, ότι οι Ουκρανοί είναι οι πραγματικοί Ναζί, ως Ιστορία. Απλώς το λέει. Αυτού του είδους ο ισχυρισμός είναι από μόνος του φασιστικός[9]: βασίζεται σε μια εσωτερική πολιτική εμείς-και-αυτοί, όπου στους Ρώσους λέγεται ότι είναι πάντοτε αθώοι·[10] και σε μια διεθνή καμπάνια προπαγάνδας με στόχο να προκαλέσει σύγχυση χρησιμοποιώντας χαρακτηρισμούς. Η Ουκρανία έχει λιγότερο πρόβλημα με την ακροδεξιά απ’ ό,τι η Ρωσία ή οι Ηνωμένες Πολιτείες ή σχεδόν οποιαδήποτε Ευρωπαϊκή χώρα μας ενδιαφέρει να εξετάσουμε. Οι Ουκρανοί εξέλεξαν έναν Εβραίο πρόεδρο με ένα ποσοστό πάνω από 70% των ψήφων χωρίς να υπάρχει θέμα με την εβραϊκή του ταυτότητα. Αυτό θα ήταν πρόβλημα αλλού. Ο Ουκρανός υπουργός Άμυνας είναι Τατάρος της Κριμαίας (και μουσουλμάνος). Ο αρχηγός των Ουκρανικών Ενόπλων Δυνάμεων είχε γεννηθεί στην Σοβιετική Ρωσία από Ρώσους γονείς. Η Ουκρανία περιέχει έναν βαθμό ποικιλομορφίας ακόμα και κατά την περίοδο του πολέμου που αντανακλά την συναρπαστική της ιστορία, ένα παρελθόν που δεν γίνεται να περιγραφεί σε ένα κείμενο όπως αυτό, το οποίο οφείλει να περιορίζει τον στόχο του στο να αποδείξει πώς και γιατί ο Πούτιν κάνει λάθος. Ο Πούτιν υποστηρίζει τα επιχειρήματα που διατυπώνει στην συνέντευξή του από το 2010· ο μύθος του για το παρελθόν αποτελεί ένα από τα κύρια θέματα του βιβλίου μου Ο δρόμος προς την ανελευθερία, το οποίο χαρτογραφεί τις ρίζες του και καθορίζει τις συνέπειές του διεξοδικότερα. Το Πουτινικό είδος ιστορίας οδηγεί στον πόλεμο, την γενοκτονία και τον φασισμό. Επίσης, αν και αυτό μπορεί να φαίνεται ως μικρότερο πλήγμα, κάνει την ιστορία πιο δύσκολη ως επιστημονική πρακτική. Όταν ιστορίες όπως του Πούτιν γνωρίζουν επιτυχία, άνθρωποι σε άλλες χώρες[11] πιστεύουν ότι και εκείνοι χρειάζονται μια καταγραφή αιώνιας αθωότητας για να δικαιολογήσουν την φρίκη της καθημερινότητας. Και οι ιστορικοί μπορούν να παρασυρθούν από την δίνη, σπαταλώντας τον χρόνο τους για να απαντούν στα ψέματα αντί να κάνουν την έρευνά τους[12]. Η δική μου θετική εκδοχή της ουκρανικής ιστορίας είναι διαθέσιμη στην σειρά δημόσιων διαλέξεων του Πανεπιστημίου του Υale[13]. Κλείνω αυτό το δοκίμιο παραθέτοντας βιβλιογραφία για να υπογραμμίσω ότι η Ιστορία αφορά την έρευνα, την σκέψη και την διατύπωση ενδιαφέρουσας επιχειρηματολογίας που μπορεί να υποστηριχθεί. Οι Ουκρανοί ιστορικοί συνεχίζουν να το κάνουν αυτό ακόμα και κατά την διάρκεια του πολέμου. Για παράδειγμα, το τελευταίο βιβλίο του Χρίτσκακ (Yaroslav Hrytsak), εκδόθηκε μόλις τώρα και αξίζει να γίνει γνωστό από ένα ευρύ αναγνωστικό κοινό. © 2024 Timothy Snyder ― Μετάφραση: Μιμή Βασιλάκη ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Simon Franklin and Jonathan Shepard, Emergence of Rus 750-1200, London: Routledge, 1996. Christian Raffensperger, The Kingdom of Rus, Arc Humanities Press, 2017. Paul Robert Magocsi, A History of Ukraine, Seattle: University of Washington Press, 1996 Ivan L. Rudnytsky, Essays in Modern Ukrainian History, Edmonton: Canadian Institute of Ukrainian Studies, 1987. Tatiana Tairova Yakovleva, Ivan Mazepa and the Russian Empire, McGill-Queen's University Press, 2020. Timothy Snyder, The Reconstruction of Nations: Poland, Ukraine, Lithuania, Belarus, 1569-1999, New Haven: Yale University Press, 2002. Barbara Skinner, The Western Front of the Eastern Church, Dekalb: Northern Illinois University Press, 2009. Serhiy Bilenky, Laboratory of Modernity: Ukraine Between Empire and Nation, 1772-1914, McGill-Queen's University Press, 2023. Matthew D. Pauly, Breaking the Tongue: Language, Education, and State Power in Soviet Ukraine, 1923-1934, Toronto: University of Toronto Press, 2014 Golfo Alexopoulos, Illness and Inhumanity in the Gulag, New Haven: Yale University Press, 2017. Anne Applebaum, Red Famine: Stalin’s War on Ukraine, New York: Doubleday, 2017. [Ο κόκκινος λιμός. Ο πόλεμος του Στάλιν εναντίον της Ουκρανίας, Αλεξάνδρεια 2019]. Timothy Snyder, Bloodlands: Europe Between Hitler and Stalin, New York: Basic Books, 2010. [Αιματοβαμμένες χώρες: Η Ευρώπη μεταξύ Χίτλερ και Στάλιν, Παπαδόπουλος 2017]. Mayhill Fowler, Beau Monde on Empire's Edge: State and Stage in Soviet Ukraine, University of Toronto Press, 2023. Serhy Yekelchyk, Ukraine: The Birth of a Modern Nation, New York: Oxford University Press, 2007. Myroslav Marynovych, The Universe Behind Barbed Wire: Memoirs of a Ukrainian Soviet Dissident, Rochester University Press, 2022. Timothy Snyder, The Road to Unfreedom: Russia, Europe, America, New York: Tim Duggan Books, 2018. [Ο δρόμος προς την ανελευθερία: Ρωσία, Ευρώπη, Αμερική, Παπαδόπουλος 2018]. Stanislav Aseev, The Torture Camp on Paradise Street, Harvard Ukrainian Research Institute, 2023. Serhii Plokhy, The Gates of Europe, New York: Basic Books, 2017. Yaroslav Hrytsak, Ukraine: The Forging of a Nation, New York: Public Affairs, 2024. [1] http://tinyurl.com/mr39hzec [2] http://tinyurl.com/yutpvs72 [3] http://tinyurl.com/mr3te8bc [4] http://tinyurl.com/33p689wm [5] http://tinyurl.com/y3dmnmz9 [6] http://tinyurl.com/33xebwvx [7] http://tinyurl.com/mr39hzec [8] http://tinyurl.com/4k5rf5zm [9] http://tinyurl.com/3ys2z9pr [10] http://tinyurl.com/bddp5vbh [11] http://tinyurl.com/bdfjcdmb [12] http://tinyurl.com/sumyf5sk [13] http://tinyurl.com/4uma32hx

Ο γενοκτονικός μύθος του Πούτιν

Σύνδεση