Ανδρέας Μ. Ανδρεάδης: Βιογραφικόν Σημείωμα

Τὸ βιογραφικὸ σημείωμα τοῦ Ἀνδρεάδη δημοσιεύθηκε ἀπὸ τὸν καθηγητὴ Παναγιώτη Γιωτόπουλο, στην Ἰόνιο Ἀνθολογία, τεῦχ. 95-98 (1935), σσ. 77-83. Στὴ συνέχεια κυκλοφόρησε ἀνάτυπό του : Π. Γιωτοπούλου, τέως Καθηγητοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν, Ἀνδρέας Μ. Ἀνδρεάδης (Βιογραφικὸν Σημείωμα), Βιβλιοπωλεῖον «Ἐλευθερουδάκης», Ἀθῆναι 1935. Τὸ ἀνάτυπο εἶχε τὴν προσθήκη ἑνὸς ἑνὸς σύντομου Βιβλιογραφικοῦ Σημειώματος. Εὐχαριστοῦμε πολὺ τὸν Καθηγητὴ κ. Λίνο-Ἀλέξανδρο Σισιλιάνο γιὰ τὴν ἄδεια ἀναδημοσίευσης αὐτοῦ τοῦ τόσο χρήσιμου στοὺς ἐρευνητὲς κειμένου καθὼς καὶ γιὰ τὸ πορτραῖτο τοῦ Παναγιώτη Γιωτόπουλου. Δύσκολον πολὺ εἶναι νὰ γραφῇ ἡ προσήκουσα νεκρολογία περὶ τοῦ βίου καὶ τῶν ἔργων τοῦ κατὰ τὴν 20ὴν παρελθόντος Μαΐου ἀποβιώσαντος Ἀνδρέου Μ. Ἀνδρεάδου· τοῦτο κυρίως διὰ τὴν εὐρύτητα καὶ τὸ πολυσχιδὲς τῆς δράσεως τοῦ ἀνδρός, ὅστις ὑπῆρξεν οἰκονομολόγος, ἱστορικός, στατιστικός, καθηγητὴς ἀπὸ Πανεπιστημιακῆς καθέδρας ἐπὶ 28 ἔτη, Ἀκαδημαϊκός, θεατρικὸς καὶ φιλολογικὸς κριτικός, διπλωματικὸς συγγραφεύς, περιηγητὴς ‒ μελετητὴς εἰς τέσσαρας Ἠπείρους, κομφερανσιέ, δημοσιογράφος, ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑλλάδος εἰς πλεῖστα συνέδρια καὶ ἀποστολάς, καθηγητὴς ἐκτάκτως διδάσκων εἰς ξένα πανεπιστήμια, συνεργάτης πολλῶν ἡμεδαπῶν καὶ ξένων περιοδικῶν, συγγραφεὺς πλείστων ἔργων οἰκονομολογικῶν, ἱστορικῶν, πολιτικῶν, βιογραφικῶν, θεατρικῶν, εἰς διαφόρους γλώσσας γραφέντων κλ. Πρόδηλος ἡ δυσχέρεια παρακολουθήσεως τοιούτου πολυσυνθέτου ἔργου ἐπὶ 36 ὅλα ἔτη ἀπὸ τοῦ 1899, ὅτε ἐδημοσίευσε τὸ πρῶτον βιβλίον του μέχρι τοῦ θανάτου του. Τοιαύτη παρακολούθησις θὰ ἀπῄτει, πλὴν ἄλλων, καὶ συγκέντρωσιν πολλῶν εἰδικοτήτων ἐν τῷ αὐτῷ προσώπῳ, προσὸν ἀπαντώμενον μὲν εἰς τὴν ἐξαιρετικὴν προσωπικότητα τοῦ ἐκλιπόντος σοφοῦ ἀνδρός, ἀλλὰ σπάνιον παρ’ ἄλλοις καὶ δὴ παρὰ τῷ συντάκτῃ τοῦ παρόντος βιογραφικοῦ σημειώματος. Τὴν ἐκ τῶν ἀνωτέρω λόγων σημαντικὴν δυσχέρειαν πειρῶνται ἀτελῶς ν’ ἀναπληρώσωσι τὰ πρὸς τὸν μεταστάντα συναισθήματα ἀγάπης καὶ εὐγνωμοσύνης ἐκ μέρους τοῦ γράφοντος. Ὁ Ἀνδρεάδης ἕλκων τὴν καταγωγὴν ἐκ Κρήτης,γεννηθεὶς δ’ ἐν Κερκύρᾳ τῇ 30 Νοεμβρίου 1876, ἐπεράτωσεν αὐτόθι τὰς γυμνασιακὰς σπουδὰς τῷ 1892. Τῷ 1890 ἐγένετο πτυχιοῦχος τῆς ἐν Παρισίοις νομικῆς σχολῆς, ἀριστοῦχος δὲ διδάκτωρ αὐτῆς τῶν νομικῶν μὲν ἐπιστημῶν τῷ 1899, τῶν δὲ πολιτικῶν καὶ οἰκονομικῶν τῷ 1901. Τῷ 1899 ἐδημοσίευσε γαλλιστὶ ἐπὶ διδακτορία διατριβὴν αὐτοῦ «Περὶ διαζευκτικῶν ἢ παραλλήλων ποινῶν»·(Des peines alternatives ou parallèles) ἥτις ἐμφανίζει τὸν νεαρώτατον τότε συγγραφέα κάτοχον τῶν κυριωτέρων ἀπόψεων τῆς ἀνακαινιστικῆς ἐν τῷ ποινικῷ δικαίῳ κινήσεως κατὰ τοὺς χρόνους ἐκείνους. Τῷ 1901 ἐδημοσίευσεν ἑτέραν μᾶλλον περισπούδαστον αὐτοῦ μελέτην «Δοκίμιον περὶ τῆς ἱδρύσεως καὶ Ἱστορίας τῆς τραπέζης τῆς Ἀγγλίας 1691-1814» (γαλλιστὶ) ὅπερ ἀπετέλεσε τὴν ἀφετηρίαν τοῦ τρία ἔτη βραδύτερον δημοσιευθέντος σπουδαίου διτόμου ἔργου του «Ἱστορία τῆς Τραπέζης τῆς Ἀγγλίας» γαλλιστὶ τὸ πρῶτον, καὶ εἶτα (1908) ἀγγλιστί, ἐκδοθέντος μετὰ προλόγου τοῦ διασήμου καθηγητοῦ Καρόλου Lyon Caen. Ἐν Λονδίνῳ ὁ Ἀνδρεάδης παρέμεινε σχεδὸν ἐπὶ τριετίαν, συμπληρῶν τὰς οἰκονομολογικὰς αὐτοῦ σπουδὰς καὶ καταγινόμενος εἰς τὴν ἀποπεράτωσιν τῆς ἀπό τοῦ 1899 ἀρξαμένης συγγραφῆς περὶ τῆς Ἱστορίας τῆς Τραπέζης τῆς Ἀγγλίας. Τῷ 1902 ἐπανῆλθεν εἰς Ἑλλάδα γενόμενος σχεδὸν ἀμέσως ὑφηγητὴς τῆς πολιτικῆς οἰκονομίας καὶ δημοσιολογίας ἐν τῷ Ἐθνικῷ Πανεπιστημίῳ. Τῷ 1903 ἐδημοσίευσε τὸν «Εἰσιτήριον λόγον εἰς τὸ μάθημα τῆς δημοσιολογίας». Τὴν σοβαρότητα μεθ’ ἧς ὁ νεαρὸς ὑφηγητὴς εἶχεν ἐπιληφθῆ τοῦ ἔργου του ἀποδεικνύει ἡ κατακλεὶς τοῦ εἰσιτηρίου λόγου του καθ’ ἣν μέλημα τοῦ διδάξαντος ἔδει νὰ εἶναι «οὐχὶ νὰ ἐξετάζηται θεωρητικῶς τὸ τί ἔπρεπε νὰ γίνηται ἢ ἁπλῶς τὸ τί γίνεται εἰς ἄλλας χώρας, ἀλλὰ τὸ νὰ ἐξετάζηται δι’ ἑκάστην καὶ ἰδίαν χώραν (ἐν προκειμένῳ τὴν Ἑλλάδα) τί ἔγινε, τὸ τί γίνεται καὶ τὸ τί δύναται νὰ γίνῃ.» Τῷ 1900 ὁ Ἀνδρεάδης διορίζεται τακτικὸς καθηγητὴς τῆς δημοσίας οἰκονομίας καὶ στατιστικῆς ἐν τῷ Ἐθνικῷ Πανεπιστημίῳ) ἀφ’ οὗ τῷ 1901 δημοσιεύσει τὴν «Ἱστορίαν τῶν ἐθνικῶν δανείων» (πραγματείαν αὐτοῦ ἀφορῶσαν εἰς τὰ δάνεια τῆς Ἀνεξαρτησίας 1824-1825) καὶ τὸ δημόσιον χρέος τῆς βαυαρικῆς δυναστείας. Ὁ διορισμὸς αὐτοῦ ἐβράδυνεν ἐπὶ πλείστους μήνας ἀπὸ τῆς ὑπὸ τῆς νομικῆς σχολῆς ἐκλογῆς αὐτοῦ. Ὁ μακαρίτης Θεόδωρος Δηλιγιάννης, εἰς τὸν γράφοντα τὰς γραμμὰς ταύτας, ὅστις ἑβδομάδας τινὰς πρὸ τοῦ θανάτου τοῦ ἐκλιπόντος πρωθυπουργοῦ εἶχεν ἐρωτήσει αὐτὸν διὰ τὴν αἰτίαν τῆς τοιαύτης βραδύτητος, ἀπήντησεν οἱονεὶ δικαιολογῶν τὴν πρὸς διορισμὸν τοῦ νεαροῦ καθηγητοῦ ἀπροθυμίαν «ὁ κ. Ἀνδρεάδης εἶναι φίλος τοῦ πρώην ὑπουργείου καὶ τοῦ κ. Ρωμάνου». Τὸ ἀκριβὲς ἐν τούτοις εἶναι ὅτι ὁ μεταστὰς εἰς οὐδὲν πολιτικὸν κόμμα εἶχεν ἀφοσιωθῆ καὶ ἀπηχθάνετο τὴν πολιτικήν, πολλάκις ἀποκρούσας γενομένας αὐτῷ προτάσεις περὶ ἀναλήψεως τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ἢ τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἐάν, μοὶ ἔλεγεν ὁ μακαρίτης, ἀπεφάσιζον νὰ δεχθῶ ἓν τῶν δύο τούτων ὑπουργείων καὶ ἰδίᾳ τὸ τῶν Οἰκονομικῶν θὰ προέτεινον τοιαῦτα μέτρα, ὥστε εἶμαι βέβαιος ὅτι ὀλίγον χρόνον κατόπιν θὰ ἐξηναγκαζόμην εἰς παραίτησιν, τοσαύτη θὰ·ἐγείρετο κατακραυγὴ κατ’ ἐμοῦ ἐκ πληττομένων προσωπικῶν συμφερόντων. Ὁ μετὰ τοῦ κ. Ἄθω Ρωμάνου σύνδεσμος τοῦ μακαρίτου Ἀνδρεάδου ὠφείλετο εἰς τὸ γεγονὸς ὅτι οὗτος, ὑφηγητὴς γενόμενος, ἦτο ἅμα καὶ ὁ μοναδικὸς συντάκτης τοῦ Bulletin d’ Orient, ἐπιμελείᾳ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν ἐκδοθὲντος, ἐπί τινα ἔτη, πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς διαφωτίσεως τοῦ εὐρωπαϊκοῦ κοινοῦ ἐπὶ τῶν ἐν Μακεδονίᾳ παρά τῶν Βουλγάρων τεκταινομένων καὶ τῶν·ἐπ’ αὐτῆς ἱστορικῶν καὶ ἐθνικῶν δικαίων τοῦ ἑλληνισμοῦ. Διορισθεὶς ὁ Ἀνδρεάδης τακτικὸς καθηγητής, συνέχισε μετ’ ἐξαιρετικοῦ ζήλου τὸ διδακτικὸν καὶ συγγραφικὸν αὐτοῦ ἔργον, ηὔρυνε δὲ καὶ ἐπεξέτεινε τὴν ἐν γένει δρᾶσιν αὐτοῦ παρακολουθῶν τὴν ζωὴν τῆς ἡμετέρας πατρίδος εἰς πᾶσαν σχεδὸν ἐκδήλωσίν της, κατὰ τρόπον ὥστε ἡ πλήρης τῆς δράσεως αὐτῆς παρακολούθησις θὰ ἀπῄτει ὁλόκληρον τόμον, ὃν μόνον εἰδικὸς βιογράφος συμβουλευόμενος τὸ πλούσιον τοῦ ἐκλιπόντος ἀρχεῖον καὶ τὴν εὐρυτάτην αὐτοῦ ἀλληλογραφίαν ‒ ἣν διεξῆγε ἄνευ βοηθείας γραμματέως ‒ θὰ ἠδύνατο νὰ ἐπιχειρήσῃ. Ὅθεν περιοριζόμεθα εἰς τὴν ἀναγραφὴν τινῶν τῶν κυριωτέρων αὐτοῦ δημοσιονομικῶν καὶ ὀλίγων τινῶν ἄλλων συγγραφῶν. Ἀριστερά: Ἡ Πρυτανεία τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν ζητεῖ ἀπὸ τὸν ληξίαρχο Κερκύρας τὰ πιστοποιητικὰ γέννησης των Ἀ. Ἀνδρεάδη (γ. 1876) καὶ Π. Γιωτοπούλου (γ. 1878), ὥστε νὰ ἐλεγχθοῦν τὰ ὅρια ἡλικίας τους βάσει τοῦ ἰσχύοντος τότε νόμου. Δεξιά: Ἡ ἀπάντηση του Δημάρχου Κερκύρας, 17 Μαρτίου 1931. Ἀπὸ τοῦ 1905 μέχρι τοῦ 1913 βλέπουσι τὸ φῶς πολλαὶ πραγματεῖαι, διατριβαὶ καὶ ἄρθρα τοῦ μεταστάντος, δημοσιευθέντα εἰς ἑλληνικά, κυρίως δὲ εἰς ξένα περιοδικὰ καὶ εἰς χωριστὰς ἀνατυπώσεις. Ἰδοὺ τὰ κυριώτερα τῶν γαλλιστὶ κατὰ τὴν ἀνωτέρω χρονικὴν περίοδον δημοσιευθέντων «Τὰ ἑλληνικὰ δάση ἀπὸ οἰκονομικῆς καὶ δημοσιονομικῆς ἀπόψεως» (ἐν τῷ Μouvement économique τοῦ Βουκουρεστίου 1905), «Τὰ οἰνοπνευματώδη ποτὰ ἀπὸ δημοσιονομικῆς ἀπόψεως ἐν Ἑλλάδι». (Ἔνθα ἀνωτέρω· τὸ 1906). Ἡ ἀγγλικὴ δημοσία γνώμη καὶ τὸ Ἀνατολικὸν ζήτημα (Revue politique et parlementaire, Παρίσιοι 1908), «Αἱ οἰκονομικαὶ ὑποχρεώσεις πρὸς τὸ δημόσιον ὀθωμανικὸν χρέος τῶν ἀποσπασθεισῶν ἀπὸ τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας ἐπαρχιῶν» (Revue générale de droit international publique· Παρίσιοι 1908), «Ἡ κρίσις τῆς ὑπερπαραγωγῆς τῆς σταφίδος» (Revue économique internationale Βρυξέλλαι 1909), «Ἓν βλέμμα ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν τῆς Σερβίας» (ὡς ἀνωτέρω 1909), «Ὁ Δημήτριος Βικέλας («βιογραφικὸν σημείωμα μετὰ βιβλιογραφίας τῶν γαλλικῶν ἐργασιῶν τοῦ Βικέλα» γαλλιστὶ καὶ τοῦτο, Ἀθῆναι 1910), «Τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Βυζαντίου» (Παρίσιοι 1911), «Ἡ οἰκονομικὴ διοίκησις τοῦ Ἰωάννου Καποδιστρίου (Mouvement économique τοῦ Βουκουρεστίου 1911), «Τὸ ἑλληνικὸν ἐμπορικὸν ναυτικὸν» (Διατριβὴ εἰς τέσσαρα διαιρουμένη κεφάλαια δημοσιευθεῖσα τὸ πρῶτον εἰς τὸ Journal des Économistes τοῦ 1913). Ali Pacha de Tépelin économiste et financier Paris 1912. Ἐκ τῶν ἑλληνιστὶ δημοσιευθέντων ἔργων τῆς περιόδου ταύτης σημειοῦμεν τὰ ἑξῆς: «Ὁ Γλάδστων οἰκονομολόγος» Ἀθῆναι 1910. «Περὶ τῶν δημοσιονομικῶν θεωριῶν τοῦ Ἀριστοτέλους καὶ τῆς σχολῆς αὐτοῦ» Ἀθῆναι, 1915. «Περὶ τῆς δημοσίας οἰκονομίας τῶν Σπαρτιατῶν» Ἀθῆναι 1915. Ἡ περαιτέρω παρακολούθησις τοῦ ἔργου τοῦ ἀειμνήστου Ἀνδρεάδου ἀποβαίνει δυσχερεστέρα. Ὡς παρετήρει καὶ ὁ ἴδιος (Σύστημα ἑλλην. δημοσίας οἰκονομίας Α΄, σελ. Ε΄, δικαιολογῶν τὴν βραδύτητα τῆς ἐκδόσεως τοῦ Συστήματος), ἀπὸ τοῦ πολέμου τοῦ 1912 καὶ ἐντεῦθεν εἶχον ἀνατεθῆ αὐτῷ ποικίλαι βαρεῖαι ὑπηρεσίαι, κυρίως διπλωματικαὶ καὶ οἰκονομικαί, πρὸς δὲ «καὶ ἀνεπιθύμητοι ἀποστολαὶ» προσέτι δὲ τῷ ἀνετέθη ἡ σύνταξις πολλῶν ἐν ξέναις γλώσσαις ἄρθρων, μελετῶν καὶ βιβλίων περὶ δημοσιονομικῶν, πλουτολογικῶν καὶ διπλωματικῶν ζητημάτων, σχετιζομένων πρὸς τὴν ἑλληνικὴν ὑπόθεσιν. Ἀδυνατοῦντες νὰ ἐνδιατρίψωμεν ἐνταῦθα περὶ τῆς σπουδαίας ταύτης δράσειως τοῦ ἐκλιπόντος σημειοῦμεν ἤδη τὴν κατὰ τὸ 1914 δημοσίευσιν τῶν δύο μεγάλων τόμων «Περί τῆς οἰκονομικῆς διοικήσεως τῆς Ἑπτανήσου ἐπὶ Βενετοκρατίας» ὧν ἡ ἔκδοσις ἐφρόντισεν ὁ συγγραφεὺς νὰ συμπέσῃ μὲ τὸν κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο πανηγυρισμὸν τῆς πεντηκονταετηρίδος τῆς ἑνώσεως τῆς Ἑπτανήσου μετὰ τῆς Ἑλλάδος. Διὰ τὴν συγγραφὴν αὐτὴν ὁ Ἀνδρεάδης εἰργάσθη ἐπὶ μακρὸν εἰς τὰ βενετικὰ ἀρχεῖα ὡς καὶ τὰ ἀρχεῖα τῆς Ἑπτανήσου. Μόνον τὸ προκείμενον ἔργον θὰ ἤρκει νὰ ἐξασφαλίσῃ εἰς τὸν συγγραφέα αὐτοῦ θέσιν ἐπίλεκτον ὡς οἰκονομολόγου καὶ ἱστορικοῦ. Καὶ ἐπεκρίθη μὲν παρά τινων ὁ Ἀνδρεάδης ὡς ὑπὲρ τὸ δέον ἀσχοληθεὶς μὲ τὴν ἱστορικὴν τῆς δημοσιονομίας ἄποψιν, πλὴν ἐν τῇ εἰσαγωγῇ τοῦ ἀνωτέρω ἔργου πειστικῶς ἐκθέτει τὴν χρησιμότητα τῶν τοιούτων ἱστορικῶν μελετῶν καὶ τὴν πυκνότητα τῶν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ ἐπιχειρουμένων τοιούτων ἐργασιῶν. Περὶ τοῦ ἀνωτέρω συγγράμματος, οὗ ὁ συντάκτης ἐπεξειργάσθη περίληψιν εἰς γαλλικὴν γλῶσσαν, ὁ καθηγητὴς καὶ κοσμήτωρ τῆς ἐν Βορδῷ νομικῆς σχολῆς, διαπρεπὴς δὲ βυζαντινολόγος κ. Ἐρρῖκος Monnier ἐδημοσίευσε κριτικὴν ἀνάλυσιν ἐκ 41 σελίδων ἐν τῇ ἐν Παρισίοις ἐκδιδομένῃ «Νέᾳ Ἱστορικῇ Ἐπιθεωρήσει τοῦ γαλλικοῦ καὶ ἀλλοδαποῦ δικαίου», ἐν ἀρχῇ τῆς ὁποίας διατυπώνει τὴν παρατήρησιν ὅτι εἶναι δυσχερὲς νὰ ὑποβάλῃ εἰς κριτικὴν τὰς ἀναριθμήτους πληροφορίας καὶ τοὺς πολυαρίθμους στατιστικοὺς πίνακας, οἵτινες περιέχονται εἰς τοὺς δύο τόμους τοῦ εἰρημένου ἔργου, ἄλλως, προστίθησιν ὁ κ. Μοννιέ, ὅτι δὲν κέκτηται ἐπὶ τῆς ἱστορίας τῆς βενετικῆς κυριαρχίας τῆς Ἑπτανήσου τόσας γνώσεις ὅσας ὁ συγγραφεὺς τοῦ βιβλίου, ὅστις ὡς ἀνέφερε καὶ ὁ γάλλος καθηγητής, οὐ μόνον ἐχειρίζετο τὴν γαλλικὴν εἰς διαφόρους αὐτοῦ συγγραφὰς μετὰ τῆς μεγαλυτέρας εὐχερείας καὶ ὀρθοεπείας ἀλλ’ ἦτο καὶ γνώστης τῶν σπουδαιοτέρων εὐρωπαϊκῶν γλωσσῶν (ἀγγλικῆς, γερμανικῆς, ἰταλικῆς) καὶ συνεπῶς ἠδύνατο νὰ παρακολουθῇ καὶ ν’ ἀναγινώσκῃ εὐχερῶς (καὶ νὰ ἐνθυμῆται, μὲ τὴν ἐξαιρετικὴν μνήμην του, προσθέτομεν ἡμεῖς, πᾶν ὅ,τι ἐδημοσιεύετο ἐν ταῖς ἀνωτέρω γλώσσαις ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν καὶ ἄλλων ζητημάτων. Τὸ 1918 ἐδημοσιεύθη τὸ σπουδαιότερον τῶν ἔργων τοῦ Ἀνδρεάδου «Ἡ ἱστορία τῆς ἑλληνικῆς δημοσίας οἰκονομίας ἀπὸ τῶν ἡρωϊκῶν χρόνων μέχρι τῆς συστάσεως τοῦ ἑλληνικοῦ βασιλείου». Τοῦ ἔργου τούτου ἐδημοσιεύθη «τελεία ἀναχώνευσις» καὶ σημαντικὴ ἐπαύξησις κατὰ τὴν τῷ 1928 δημοσιευθεῖσαν οἱονεὶ δευτέραν ἔκδοσιν αὐτοῦ, ἀφ’ οὗ ἐν τῷ μεταξύ, τοῦ ἔργου τούτου, βραβευθένιος ὑπὸ τῆς ἐν Γαλλίᾳ ἑταιρίας τῶν ἑλληνικῶν σπουδῶν, ἐδημοσιεύθη μετάφρασις εἰς τὴν γερμανικὴν ὑπὸ τοῦ καθηγητοῦ τοῦ ἐν Ζυρίχῃ Πανεπιστημίου κ. Ε. Meyer (πρώην ἑταίρου τῆς ἐν Ἀθήναις γερμανικῆς σχολῆς) τῷ δὲ 1933 ἐξεδόθη ἐν Λονδίνῳ) εἰς ἀγγλικὴν γλῶσσαν ἑτέρα μετάφρασις. Ὑπὸ ἐκτύπωσιν εὕρηται νῦν ἰταλικὴ μετάφρασις. Περὶ τοῦ ἀνωτέρω συγγράμματος οὗτινος ἐξεδόθη μόνον ὁ πρῶτος τόμος, πραγματευόμενος τὴν ἱστορίαν τῆς Ἑλληνικῆς δημοσίας οἰκονομίας μέχρι τῶν Ἑλληνομακεδονικῶν χρόνων, ἐδημοσιεύθησαν εὐμενέσταται καὶ ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ κρίσεις. Τὰς δυσχερείας τοῦ ἀνωτέρω ἔργου ἀντιλαμβάνεταί τις ἐὰν λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὅτι πρὸς συγγραφὴν αὐτοῦ ἀπῃτεῖτο νὰ συμπέσωσιν ἐν τῷ αὐτῷ προσώπῳ αἱ ἰδιότητες οἰκονομολόγου, ἱστορικοῦ, φιλολόγου καὶ ἐπιγραφολόγου. Μεταξὺ τῶν σπουδαιοτέρων συγγραφικῶν ἐργασιῶν τοῦ ἐκλιπόντος σοφοῦ δέον νὰ καταριθμηθῶσι καὶ 4 ἐκτενῆ τεύχη παραδόσεων αὐτοῦ ἐκδοθέντων παρὰ τοῦ ἰδίου (1924-1927) ἅτινα ἔμελλον νὰ συμπληρωθῶσι δι’ ἄλλων 4 τευχῶν. Δέον εἰς ταῦτα νὰ προστεθῶσι καὶ 4 τόμοι παραδόσεων ἐκδοθέντων ὑπὸ «εὐδοκιμωτάτων» κατὰ τὸν χαρακτηρισμὸν τοῦ Ἀνδρεάδου μαθητῶν του, τοῦ κ. X. Λαδᾶ (2 τόμοι 1908-1909) καὶ τοῦ μακαρίτου X. Δαμίρη (ἕτεροι δύο 1912-1914). Aἱ ἐν λόγῳ «Παραδόσεις» δὲν εἶναι ἁπλῶς συγγραφαὶ χρήσιμαι μόνον διὰ φοιτητάς, ἀλλ’ ἀποτελοῦσι συνάμα ἀρτιωτάτην ἐπιστημονικὴν ἐργασίαν πρωτότυπον καὶ συγχρονισμένην. Τοὺς τίτλους τῶν ἑτέρων συγγραφικῶν οἰκονομολογικῶν ἐργασιῶν τοῦ μεταστάντος, παλαιοτέρων καὶ νεωτέρων, δύναταί τις νὰ ἴδῃ εἰς τὰς σελίδας 518-520 τῆς β΄ ἐκδόσεως τοῦ Συστήματος, ἐν αἷς ὅμως δὲν εὕρηται πλήρης κατάλογος τῶν ἔργων αὐτοῦ. Ἄρτι ἐξεδόθησαν «Γενικαὶ ἀρχαὶ τῆς φορολογίας» ἐν συνεργασίᾳ μετὰ τοῦ ὑφηγητοῦ κ. Ἀγγελοπούλου. Ὁ ἀείμνηστος Ἀνδρεάδης διωρίσθη μέλος τῆς Ἀκαδημίας Ἀθηνῶν ἅμα τῇ ἱδρύσει αὐτῆς, ἀπεχώρησε δὲ μετὰ 28 ἐτῶν ὑπηρεσίαν ἐκ τοῦ Πανεπιστημίου τῷ 1934. Εἶχεν ἐκλεγῆ μέλος ἀντεπιστέλλον τῆς γαλλικῆς Ἀκαδημίας, τῆς Ἀγγλικῆς Βασιλικῆς Ἑταιρίας, τῆς Ἀκαδημίας τῶν πολιτικῶν ἐπιστημῶν τῆς Νέας Ὑόρκης καὶ ἄλλων σπουδαίων ἀλλοδαπῶν ἱδρυμάτων ὡς καὶ ἐπίτιμος διδάκτωρ τοῦ ἐν Λυῶνι Πανεπιστημίου. ΙΙλὴν τοῦ παρασήμου τῶν Ταξιαρχῶν τοῦ Τάγματος τοῦ Σωτῆρος, καὶ ἄλλων ἀνωτέρων ἀλλοδαπῶν παρασήμων, εἶχε τιμηθῆ δι’ ἀνωτέρων ταξιαρχῶν τῆς Ἀγγλίας, τῆς Ἰταλίας καὶ τοῦ Βελγίου, πέρυσι δὲ διὰ τοῦ ταξιάρχου τῆς Λεγεῶνος τῆς Τιμῆς καὶ τοῦ ρουμανικοῦ Μεγαλοσταύρου, ἀπονεμηθέντος αὐτῷ πρωτοβουλίᾳ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ρουμάνου Ὑπουργοῦ κ. Τιτουλέσκου, ὅστις μεγάλως ἐξετίμα τὸν μεταστάντα, κεκτημένον εὐρύτατον δίκτυον γνωριμιῶν καὶ φιλιῶν μὲ κορυφαίους ἐν Εὐρώπῃ ἄνδρας ἔν τε τῇ ἐπιστήμῃ, τῇ πολιτικῇ καὶ τῇ δημοσιογραφίᾳ. Ἀξία ἰδιαιτέρας σημειώσεως εἶναι ἡ παρὰ τοῦ Ἀνδρεάδου διεύθυνσις τοῦ γραφείου τοῦ Τύπου κατὰ τὸν χρόνον τῶν βαλκανικῶν πολέμων, ἡ ἐπὶ πολλὰ ἔτη ἀποστολὴ παρ’ αὐτοῦ ἀνταποκρίσεων εἰς τὸν «Χρόνον» τῶν ΙΙαρισίων, ἡ συμβολὴ αὐτοῦ εἰς τὸ ἔργον τῶν βαλκανικῶν διασκέψεων, ἡ παρ’ αὐτοῦ ἀντιπροσωπεία τῆς Ἑλλάδος παρὰ τῇ Κοινωνίᾳ τῶν Ἐθνῶν. Τὸ ἔργον τῆς θεατρικῆς κριτικῆς τοῦ Ἀνδρεάδου, λίαν ἐκτεταμένον, πεφωτισμένον καὶ ἀμερόληπτον, περιλαμβάνεται εἰς τὰς θεατρικὰς κριτικάς, ὡς ἐπὶ τριακονταετίαν ἐδημοσίευεν ἐν τῇ «Ἑστίᾳ», ὑπὸ τὸ ψευδώνυμον «Ἄλκ». Ὁ καθηγητὴς Ἀ. Ἀνδρεάδης (δεύτερος ἀπὸ ἀριστερά) τὸ 1925, μπροστὰ ἀπὸ τὴν Ἀκαδημία Διεθνοῦς Δικαίου τῆς Χάγης. Ὅπως σημείωνε τὸ 1935 ἡ Νέα Ἑστία, ἡ φωτογραφία ἐλήφθη «μετὰ τὸ πέρας τῆς γνωστῆς σειρᾶς μαθημάτων του κ. Ἀ. Ἀνδρεάδου περὶ Διεθνῶν Ἐλέγχων». Τὸ φιλολογικὸν ἔργον τοῦ ἐκλιπόντος εἶναι καὶ αὐτὸ ἄξιον σημειώσεως. Πλὴν τῆς μετὰ τοῦ Πετροκοκκίνου ἐκδόσεως τῶν Ἁπάντων τοῦ Ἐμμανουὴλ Ροΐδου (θείου τοῦ Ἀνδρεάδου ὅστις ἰδιαιτέρως ἠγάπα καὶ ἐθαύμαζεν αὐτὸν) ἐδημοσιεύθησαν παρὰ τοῦ ἡμετέρου συγγραφέως πολλαὶ φιλολογικαὶ μελέται εἰς περιοδικὰ καὶ ἰδιαίτερα τεύχη ἐξ ὧν ἀναφέρομεν μόνον τὰς περὶ Ἐμμανουὴλ Ροΐδου, Δημητρίου Βικέλα, Λαυρεντίου Μαβίλη, Ἰακώβου Πολυλᾶ καὶ τοῦ Λαμαρτίνου. Ἡ περὶ τοῦ Ἄγγλου πρώην ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργοῦ Σνόουντεν βιογραφία τοῦ Ἀνδρεάδου, ἐδημοσιεύθη πρὸ ὀλίγων ἐτῶν γαλλιστὶ ἐν Παρισίοις. Ὡς δημοσιογράφος ὁ μεταστὰς κατέγινεν ἰδίως εἰς οἰκονομικά, πολιτειολογικά, ἐθνικά, κοινωνικὰ καὶ καλλιτεχνικὰ ζητήματα, συνεργασθεὶς δωρεὰν εἰς τὰς πλείστας τῶν κατὰ τὴν τελευταίαν τριακονταετίαν ἐκδοθεισῶν ἐφημερίδων καὶ τῶν περιοδικῶν ἀπὸ τῆς «Ἑλληνικῆς Ἐπιθεωρήσεως», τῶν «Παναθηναίων» καὶ τῆς «Κερκυραϊκῆς Ἀνθολογίας» μέχρι τῆς «Νέας Ἑστίας» καὶ τῆς «Ἰονίου Ἀνθολογίας», καὶ ἀπὸ τῆς «Ἀκροπόλεως» τοῦ Γαβριηλίδου καὶ τοῦ «Νέου Ἄστεως» τοῦ Κακλαμάνου μέχρι τοῦ «Ἐλευθέρου Βήματος», τῆς «Καθημερινῆς», τοῦ «Ἔθνους» καὶ τῆς «Βραδυνῆς». Ἐν τῇ τελευταίᾳ ταύτῃ ἐδημοσιεύθησαν αἱ τελευταῖαι αὐτοῦ μελέται (φύλλα τῆς 10, 11 καὶ τῆς 29 Μαΐου ἐ.ἔ., ἡμέρας τοῦ θανάτου του). Μέγας εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐκφωνηθεισῶν διαλέξεων παρὰ τοῦ Ἀνδρεάδου ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ. Μεταξὺ τῶν τελευταίων ἐν Ἀθήναις καταλέγονται καὶ αἱ ἀφορῶσαι εἰς τὴν ἐν Ἰταλίᾳ διαμονὴν τοῦ Ροΐδου, ἐκφωνηθεῖσα ἐν τῷ ἰταλικῷ Ἰνστιτούτῳ Ἀθηνῶν καὶ ἡ περὶ τῶν ἐργασιῶν τοῦ ἐν Σόφιᾳ πρὸ ἔτους συνελθόντος συνεδρίου βυζαντινῶν σπουδῶν, ἐν τῷ ὁποίῳ παρέστη ὡς ἀρχηγὸς τῆς ἑλληνικῆς ἀποστολῆς. Ἡ ἐξαιρετικὴ εὐφυΐα τοῦ ἡμετέρου σοφοῦ καὶ αἱ εὐρύταται ἐγκυκλοπαιδικαὶ αὐτοῦ γνώσεις προσέδιδον ἴδιον θέλγητρον εἰς τὰς διαλέξεις αὐτοῦ. ΙΙαρὰ τὰς ἀνωτέρω πολλαπλᾶς αὐτοῦ ἀσχολίας κατώρθου ὁ μεταστὰς νὰ εἶναι κοσμικώτατος καὶ νὰ ἐπιχειρῇ συχνά, καὶ ἐνίοτε λίαν μακρά, ταξείδια εἰς τὴν ἀλλοδαπήν. Μεταξὺ τούτων ἀναφέρομεν τὰ εἰς Ἡνωμένας Πολιτείας,τὸν Καναδᾶν καὶ τὴν Ἰαπωνίαν. Τὰς ἐντυπώσεις του ἐκ τῶν μακρυνῶν αὐτῶν ταξειδίων ἐξέθετε συνήθως εἰς διαλέξεις καὶ ἄρθρα ἢ καὶ εἰς ἰδιαίτερα τεύχη. Καὶ ἤδη ὀλίγα τινὰ περὶ τῆς δράσεως τοῦ μεταστάντος κατὰ τὰς τελευταίας ἑβδομάδας καὶ ἡμέρας τῆς ζωῆς του, ὡς καὶ περὶ τοῦ θανάτου του. Ἕνα περίπου μῆνα πρὸ τοῦ θανάτου αὐτοῦ εἶχεν ἀντιπροσωπεύσει τὸ Πανεπιστήμιον τῶν Ἀθηνῶν εἰς τὸ κατὰ τὸν παρελθόντα Ἀπρίλιον συγκροτηθὲν ἐν Φλωρεντίᾳ διεθνὲς παπυρολογικὸν συνέδριον. Ἐκ τῶν ἐν αὐτῷ παραστάντων ἀντιπροσώπων 15 κρατῶν ἐδόθη ὁ λόγος κατὰ τὴν κάταρξιν τῶν ἐργασιῶν τοῦ Συνεδρίου μόνον εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους τῆς Ἀγγλίας, Γερμανίας, Γαλλίας, καὶ Ἑλλάδος ‒ἤτοι τὸν Ἀνδρεάδην‒ ὅστις μεγάλως καὶ ἐν Ἰταλίᾳ ἐξετιμᾶτο. Ἐκ Φλωρεντίας ὁ μεταστὰς μετέβη εἰς Πίζαν ὅπως δώσῃ διάλεξιν, ἐν τῷ αὐτόθι ἀρχαίῳ Πανεπιστημίῳ, περὶ τῶν σχέσεων τῆς Πίζης μετὰ τῆς Ἑλλάδος. Ἄξιοι ἀναγραφῆς εἶναι οἱ λόγοι δι’ ὧν ὁ καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Πίζης κ. Ε. Breccia παρουσίασεν εἰς τὸ ἀκροατήριον τὸν Ἕλληνα σοφόν: «Νὰ παρουσιάσῃ τις τὸν Ἀνδρέαν Ἀνδρεάδην εἰς μορφωμένον ἀκροατήριον εἶναι τι περιττόν. Ὁ διαπρεπὴς οἰκονομολόγος καὶ ἱστορικὸς παρουσιάζεται μόνος του μὲ τὸν φοβερὸν κατάλογον τῶν δημοσιεύσεών του ἐξ ὧν τινὲς ἐγράφησαν ἀπ’ εὐθείας εἰς τὰς κυριωτέρας εὐρωπαϊκὰς γλώσσας καὶ ἐκ τῶν ὁποίων μόνη ἡ ἱστορία τῶν οἰκονομικῶν τῆς ἀρχαίας καὶ μεσαιωνικῆς Ἑλλάδος θὰ ἤρκει ὅπως ἑδραιώσῃ τὴν φήμην σοφοῦ. Κατὰ συνέπειαν δὲν παρουσιάζω αὐτὸν ἀλλὰ τὸν εὐχαριστῶ διότι ἀπεδέχθη τὴν πρόσκλησιν τοῦ ἡμετέρου Πανεπιστημίου. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ὁμιλήσω περὶ αὐτοῦ θὰ προσεπάθουν νὰ θέσω εἰς φῶς τὰς χαρακτηριστικὰς ἀπόψεις τῆς ἀτομικότητος αὐτοῦ. Πλουσία αὕτη ἐν μαθήσει, ἀποτελεῖ τὴν φωτεινοτέραν ἀπόδειξιν τοῦ ψεύδους τῆς προλήψεως καθ’ ἣν οἱ σοφοί, καὶ ἰδιαιτέρως οἱ ἀσχολούμενοι μὲ τὴν σπουδὴν τῆς ἀρχαιότητος, εἶναι σχολαστικοί, περιοριζόμενοι εἰς τὸν κύκλον τῆς εἰδικότητός των. Οἰκονομολόγος καὶ ἱστορικὸς διαπρεπὴς ὁ Ἀνδρέας Ἀνδρεάδης εἶναι καὶ φανατικὸς ἐρασιτέχνης τέχνης καὶ μουσικῆς πρὸς δὲ καὶ ἔμπειρος κριτικὸς τῆς συγχρόνου φιλολογίας». Μετὰ τήν ἐξ Ἰταλίας ἐπάνοδόν του ἡ Σύγκλητος τοῦ Πανεπιστημίου ἀνέθεσεν αὐτῷ ὀλίγας πρὸ τοῦ θανάτου του ἡμέρας, ν’ ἀντιπροσωπεύσῃ τὸ Πανεπιστήμιον Ἀθηνῶν κατὰ τὰς προσεχῶς τελεσθησομένας ἑορτὰς πρὸς πανηγυρισμὸν τῆς τριακοσιοστῆς ἐπετείου ἀπὸ τῆς ἱδρύσεως τῆς γαλλικῆς Ἀκαδημίας. Ὁ Ἀνδρεάδης ἀπεδέχθη ἀσμένως τὴν ἐντολὴν συνάμα δὲ συνέλαβε τὸ σχέδιον, μετὰ τοὺς Παρισίους καὶ τὰς Βρυξέλλας, νὰ ἐπιχειρήσῃ ταξείδιον εἰς Βραζιλίαν. Ὁ κ. A. Magnocavallo, ὅστις ἐπὶ πολλὰ ἔτη διετέλεσε γυμνασιάρχης ἰταλικῶν γυμνασίων ἐν Βραζιλίᾳ, μοὶ ἔλεγεν ὅτι δύο ἡμέρας πρὸ τοῦ θανάτου του μετέβη ὁ Ἀνδρεάδης παρ’ αὐτῷ ὅπως τῷ ζητήσει διαφόρους πληροφορίας διὰ τὸ ἐν λόγῳ ταξείδιον ὡς καὶ συστατικὰς ἐπιστολάς. Αἱ ἐπιστολαὶ ἡτοιμάσθησαν καὶ ἐπρόκειτο νὰ σταλῶσι καθ’ ἣν ἡμέραν ἠγγέλθη ὁ θάνατός του. Πορτραῖτο τοῦ Π. Γιωτοπούλου ἀπὸ τὸν ζωγράφο Ἐπαμεινώνδα Θωμόπουλο. Ὁ μακαρίτης ἐσκόπευε ν’ ἀναχωρήσῃ διὰ τὸ μακρινὸν αὐτὸ ταξείδιον τὴν 4ην Ἰουνίου, ἡμέραν καθ’ ἣν ἀνεγνώσθη πρὸς τὴν Σύγκλητον παρὰ τοῦ κ. Πρυτάνεως ἡ ἔκθεσις τοῦ Ἀνδρεάδου διὰ τὸ συνέδριον τῆς Φλωρεντίας. Ἄλλ’ ἄλλως ἔδοξε τῇ μοίρᾳ. Ὁ ἐκλιπὼν σοφὸς τὴν ἑσπέραν τῆς 28ης κατεκλίθη φαινομενικῶς ὑγιὴς ἀλλὰ μετὰ τὸ μεσονύκτιον κατελήφθη ὑπὸ καρδιακῆς κρίσεως. Ἠσθάνθη τὴν ἀνάγκην ἰατρικῆς περιθάλψεως, ἀλλὰ δὲν ἔκρινεν ἀναγκαῖον νὰ ἀπασχολήσῃ τὴν ἐν Ἀθήναις διαμένουσαν προσφιλῆ εἰς αὐτὸν ἀδελφήν, μὴ θέλων νὰ τὴν ἀνησυχήσῃ, αἰσθανθεὶς δὲ καὶ ἀνακούφιση ἐκ γενομένης καρδιοτονωτικῆς ἐνέσεως. Ἄλλ’ ὅτε τὴν 9ην πρωινὴν οἱ θαλαμηπόλοι εἰσῆλθον εἰς τὸν κοιτῶνα του εὗρον αὐτὸν νεκρόν. Τὰ τοῦ πένθους ἐπὶ τῷ θανάτῳ τὰ ἐκδοθέντα πρὸς τιμὴν αὐτοῦ παρ’ ἐπισήμων καὶ ἀνεπισήμων ἱδρυμάτων ψηφίσματα, ὡς καὶ τὰ τῆς κηδείας τοῦ μακαρίτου, λεπτομερῶς ἀνεγράφησαν εἰς τὰ ἡμερήσια τῆς πρωτευούσης φύλλα. Ἀλλὰ δὲν θὰ ἐπεθύμουν·νὰ περάνω τὸ ἀτελὲς τοῦτο βιογραφικὸν σημείωμα χωρὶς νὰ περιλάβω ὡς κατακλεῖδα αὐτοῦ τὴν ἀκόλουθον ἐπιστολὴν τοῦ πρεσβευτοῦ τῆς Ἀγγλίας κ. Sydney Waterlow πρὸς τὴν διευθύντριαν τοῦ Messager d’ Athènes εἰς τὸ φύλλον τῆς 31 Μαΐου. Ἡ ἐπιστολὴ αὕτη ἔχει ὡς ἀκολούθως: «Δεσποινίς, ἐπιτρέψατέ μου νὰ προσθέσω λέξεις τινὰς εἰς τὰς πρὸς τιμὴν τῆς μνήμης τοῦ διακεκριμένου συνεργάτου σας μακαρίτου καθηγητοῦ Ἀνδρεάδου δημοσιευθέντα εἰς τὰς στήλας τῆς ἐφημερίδος σας. Κλαίω τὴν ἀπώλειαν αὐτοῦ οὐ μόνον ὡς προσωπικὸς φίλος, ἀλλὰ καὶ διότι δὲν γνωρίζω ἄλλον σύγχρονον ἄνδρα τῶν γραμμάτων, τοῦ ὁποίου τὸ ἔργον συνετέλεσεν ὅσον τὸ ἰδικόν του εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς φιλίας μετὰ τῶν δύο χωρῶν μας ἐν τῷ πεδίῳ τῶν πνευματικῶν σχέσεων. Ὡς ἑρμηνεὺς ἐν τῇ ἑαυτοῦ πατρίδι τῶν τεχνῶν καὶ τῶν γραμμάτων τῆς Δύσεως, ὑπῆρξεν ἀνώτερος πάντων, ἡ δὲ ἀπαράμιλλος καὶ πολυειδὴς αὐτοῦ μόρφωσις ἐπέτρεπεν εἰς αὐτὸν νὰ ἐκθέτῃ εἰς τὴν Δύσιν κατὰ θαυμάσιον τρόπον τὰς ὀλιγώτερον γνωστὰς ἀπόψεις τῆς ἱστορίας τῆς Ἑλλάδος ἰδίᾳ δὲ τῆς οἰκονομικῆς αὐτῆς ἱστορίας. Ἐνῷ δὲ θὰ εἶναι δύσκολον νὰ ἀναπληρώσῃ τις ἐν Ἑλλάδι τὴν θέαιν αὐτοῦ ὡς στύλου τοῦ ἀγγλοελληνικοῦ συνδέσμου, ἡ μνήμη αὐτοῦ θὰ διαρκέσῃ ἐπὶ μακρὸν καὶ ἡ λύπη θὰ εἶναι βαθεῖα παρὰ τοῖς πολυαρίθμοις φίλοις, οὓς ἠρίθμει εἰς τὰ ἀκαδημαϊκὰ καὶ ἄλλα κέντρα τῆς Ἀγγλίας. Τὸ βιβλίον αὐτοῦ περὶ τῆς ἱστορίας τῆς Τραπέζης τῆς Ἀγγλίας εἶναι ἔργον πρωτοπόρου καὶ θὰ παραμένει ὡς ἔργον κλασικόν». Ἀλλ’ οὐχὶ μόνον ἐν Ἀγγλίᾳ ἀλλὰ καὶ ἐν Γαλλίᾳ, ἐν Ἰταλίᾳ, ἐν Αἰγύπτῳ καὶ ἀλλαχοῦ ὁ Ἀνδρεάδης, διὰ τῆς ἐξαιρετικῆς αὐτοῦ προσωπικότητος, ἐτίμα καὶ ἐξύψου τὴν Ἑλλάδα. Ἐν τῇ ἀναπολήσει τοῦ πολυκλαύστου φίλου ἔρχονται εἰς τὴν μνήμην μου οἱ ἑξῆς λόγοι τοῦ Διονυσίου Σολωμοῦ ἐν ἐπιμνημοσύνῳ λόγῳ τοῦ Οὔγου Φωσκόλου ‒ κατὰ τὰς ἐπὶ τῇ ἑκατονταετηρίδι τοῦ ὁποίου ἑλληνοϊταλικὰς ἑορτὰς ὁ Ἀνδρεάδης εἶχεν τῷ 1927 ἀντιπροσωπεύση τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν. ‒ «Βραχὺ τὸ ταξείδιον, ἐπίμοχθος ἡ ὁδός, ἀβέβαιον τὸ τέρμα τῆς ζωῆς». Ἀλλ’ ἐὰν ἡ ζωὴ τοῦ ἀειμνήστου Ἀνδρέου Ἀνδρεάδου ὑπῆρξε σχετικῶς βραχεῖα, τὸ τέρμα αὐτῆς ἀπροσδόκητον καὶ ἡ ἐργατικότης ἐπίμοχθος, τὸ καταληφθὲν παρ’ αὐτοῦ ἔργον καταπληκτικόν, ¦εἰς ὄγκον καὶ ἐκλεκτότατον εἰς ποιόν, ἐξασφαλίζει αὐτῷ εὔκλειαν ἀγήρω καὶ ἀποτελεῖ παράδειγμα ἀληθῶς ἀξιομίμητον εἰς τοὺς νεωτέρους. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΟΝ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Μέχρι τῆς ἐκτυπώσεως τοῦ βιογραφικοῦ τούτου σημειώματος (12.6 - 1935) ἐδημοσιεύθησαν τρεῖς ἄξιαι λόγου μελέται περὶ τοῦ ἀειμνήστου Ἀνδρεάδου. Ἡ τοῦ κ. A. Σμπαρούνη «Ἀνδρέας Μ. Ἀνδρεάδης, ὁ πατὴρ τῆς ἐπιστήμης» πραγματευομένη περὶ τοῦ ἐν τῇ δημοσιονομικῇ ἐπιστήμῃ ἔργου τοῦ ἐκλιπόντος σοφοῦ («Ἐργασία» τῆς 9ης Ἰουνίου ἐ. ἔ.). Ἡ τοῦ καθηγητοῦ κ. Γεωργίου Πετροπούλου περὶ τοῦ πανεπιστημιακοῦ καὶ τοῦ ἱστορικοῦ ἔργου αὐτοῦ (Ἐφημερὶς τῶν Ἑλλήνων Νομικῶν ἔτος Β΄, σελ. 590-592). Ἡ τοῦ καθηγητοῦ κ. Νίκου Βέη («Νεοελληνικὰ Γράμματα» τῆς 9 Ἰουνίου, ἀφορῶσα κυρίως εἰς τὴν φιλολογικὴν ἐργασίαν τοῦ Ἀνδρεάδου). Ἐξ ἑτέρων μέχρι τοῦδε δημοσιευθέντων ἄρθρων ἀναγράφομεν ἐνταῦθα τὰ ἑξῆς. Τὸ τοῦ κ. Α. Σβώλου ἐν τῷ «Ἐλευθέρῳ Βήματι» τῆς 30 Μαΐου, τὸ τοῦ κ. Κ. Ἐλευθερουδάκη εἰς τὰ «Νεοελληνικὰ Γράμματα» τῆς 9 Ἰουνίου, τὸ τοῦ ὑφηγητοῦ κ. Ἀγγελοπούλου ἐν τῇ ΙΙρωΐᾳ τῆς 30 Μαΐου, δημοσιευθὲν καὶ γαλλιστὶ ἐν τῷ Messager d’ Athènes τῆς αὐτῆς χρονολογίας, τὸ τοῦ κ. Θ. Νικολούδη ἐν τῷ «Νέῳ Κόσμῳ» τῆς 31 Μαΐου. Περὶ τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν παραίτησιν τοῦ Α. ἀπὸ τῆς καθηγητικῆς ἕδρας βλ. τὴν «Νέαν Ἑστίαν» τῆς 15ης παρελθόντος Φεβρουαρίου, ἐν ᾗ τὸ κείμενον τῆς προσφωνήσεως τοῦ κοσμήτορος τῆς νομικῆς σχολῆς κ. Α. Σβώλου καὶ ἡ ἀντιφώνησις τοῦ Ἀνδρεάδου ὡς καὶ τρεῖς φωτογραφίαι τοῦ μακαρίτου· μία τοῦ 1909 μὲ κρητικὴν ἐνδυμασίαν· μία τοῦ 1925, ληφθεῖσα πρὸ τῆς Ἀκαδημίας τῆς Χάγης μετὰ τὸ πέρας τῶν μαθημάτων παρ’ αὐτοῦ αὐτόθι γενομένων (Les contrôles financiers internationaux) καὶ μία, πιθανῶς ἡ τελευταία, τοῦ Σεπτεμβρίου 1931 καθ’ ὃν χρόνον ἐπὶ παρουσίᾳ καὶ τοῦ βασιλέως Βόριδος ὡμίλει ὡς ἀρχηγὸς τῆς Ἑλληνικῆς ἀντιπροσωπείας ἐν τῷ βυζαντινολογικῷ συνεδρίῳ) τῆς Σόφιας. Ὁ καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Πίζης κ. V. Βiagi, πρὸς ὃν ὁ ἐν Ἀθήναις Πρεσβευτὴς τῆς Ἰταλίας τηλεγραφικῶς ἀνεκοίνωσε τὸν θάνατον τοῦ Ἀνδρεάδου, μοὶ ἀγγέλει τὴν παρ’ αὐτοῦ σύνταξιν μελέτης δημοσιευθησομένης ἐν Ἰταλικῷ περιοδικῷ περὶ τοῦ Ἀνδρεάδου, δι’ ὃν μοὶ γράφει, ὅτι «ἡ Ἑλλὰς καὶ ἡ ἐπιστήμη ἀπώλεσαν ἀπαράμιλλον ἄνδρα» ἀγγέλλων μοι ἅμα καὶ τὴν διαβίβασιν τῶν συλλυπητηρίων τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Πίζης πρὸς τὴν Ἀκαδημίαν Ἀθηνῶν διὰ τὴν μεγάλην ἀπώλειαν. Δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς βέβαιον ὅτι καὶ ἄλλα ξένα περιοδικὰ θὰ δημοσιεύσωσι νεκρολογίας τοῦ Α. αἱ τοῦ ὁποίου πολυπληθεῖς καὶ ποικίλαι μελέται ἐλήφθη, πρό τινων μηνῶν, ἀπόφασις τῆς Σχολῆς Ἀθηνῶν νὰ ἐκδοθῶσι καὶ συγκεντρωθῶσιν εἰς τρεῖς τόμους, ἐξ ὧν ὁ α΄ θὰ περιλαμβάνει τὰς διπλωματικὰς τοιαύτας, ὁ β΄ τὰς μὴ εἰσέτι ἀναδημοσιευθείσας οἰκονομικὰς καὶ ὁ γ΄ βιογραφικὰ σημειώματα, ποικίλας ἀναμνήσεις καὶ ταξειδιωτικὰς ἐντυπώσεις.

Ανδρέας Μ. Ανδρεάδης: Βιογραφικόν Σημείωμα

Σύνδεση