H δίκη του "Οδυσσέα" του Τζόυς

ARB – THE NEW YORK REVIEW OF BOOKS Ποιος μπορεί να φανταστεί έλληνα δικαστή να διαβάζει με τη βοήθεια τόμων ερμηνευτικών μελετών τον Οδυσσέα του Τζόυς; Προκειμένου να αποφασίσει για την τύχη του αριστουργήματος αυτού στις Ηνωμένες Πολιτείες, «[ο] δικαστής Γούλσεϊ διάβασε τον Οδυσσέα. Τον διάβασε αργά και προσεκτικά, προχωρώντας, όπως τόσοι και τόσοι αναγνώστες του βιβλίου πριν και μετά, συντροφιά με τον Στιούαρτ Γκίλμπερτ και τους άλλους σοβαρούς ερμηνευτές και αφηγηματικούς αναλυτές, που, μετά το 1922, έσπευσαν να εκδώσουν ερμηνευτικούς οδηγούς προκειμένου να καθοδηγήσουν τον αναγνώστη στο ταξίδι του μέσα από το μυθιστόρημα του Τζόυς.» Το παρόν δοκίμιο για μια ακόμη συναρπαστική ιστορία στον αγώνα για ελευθερία του λόγου θα δημοσιευθεί σε κάπως διαφορετική μορφή στον τόμο Fight of the Century, επιμ. Μάικλ Τσάμπον και Αγελέτ Γουόλντμαν, από τον εκδοτικό οίκο Simon and Schuster, το 2020 ώστε να συμπέσει με τα 100 χρόνια της Αμερικανικής Ένωσης για τις Πολιτικές Ελευθερίες (ACLU). Ήταν στημένο: ένα στρατήγημα αντάξιο του ίδιου του πολυμήχανου Οδυσσέα. Συνωμότες ήταν ο Μπένετ Σερφ, εκδότης και συνιδρυτής του εκδοτικού οίκου Random House, και ο Μόρις Ερνστ, ένας από τους ιδρυτές της Αμερικανικής Ένωσης για τις Πολιτικές Ελευθερίες (ACLU) και κύριος νομικός της σύμβουλος. Στόχος ήταν ο αμερικανικός Νόμος περί Ασέμνων, και δόλωμα ένα αντίτυπο αγγλόγλωσσου μυθιστορήματος, το οποίο είχε τυπωθεί στην Ντιζόν από Γάλλους που δεν καταλάβαιναν λέξη από το κείμενο, είχε βιβλιοδετηθεί με χαρτόνι σε έντονο μπλε χρώμα, και είχε πωληθεί μέσω ταχυδρομικής παραγγελίας από το γνωστό βιβλιοπωλείο Shakespeare and Company στο Παρίσι. Όταν ο Σερφ και ο Ερνστ έβαλαν μπρος το σχέδιό τους, το 1931, το μυθιστόρημα, ο Οδυσσέας του Τζέιμς Τζόυς, ήταν το πιο διαβόητο βιβλίο στον κόσμο. Εννέα χρόνια νωρίτερα, ο εκδότης της λονδρέζικης εφημερίδας Sunday Express είχε γράψει το εξής, θυμίζοντας τον Χ. Φ. Λάβκραφτ να περιγράφει το Νεκρονομικόν[1]: Είναι το πιο αισχρό, το πιο άσεμνο βιβλίο στην αρχαία και τη σύγχρονη λογοτεχνία. … Ένας χείμαρρος από αδιανόητες σκέψεις, εικόνες και χυδαιολογίες, μέσω του οποίου διοχετεύονται όλες οι ανομολόγητες διαστροφές. Κι όλη αυτή η δυσώδης παραφροσύνη διανθίζεται με φριχτές και απεχθείς βλασφημίες κατά της χριστιανικής θρησκείας και κατά του ονόματος του Χριστού – βλασφημίες που μέχρι πρότινος σχετίζονταν με τα πιο ποταπά όργια του Σατανισμού και της Μαύρης Λειτουργίας. Ο Οδυσσέας –που εθεωρείτο αριστούργημα από συγγραφείς της εποχής όπως ο Τ. Σ. Έλιοτ και ο Έρνεστ Χέμινγουεϊ, και είχε τη φήμη ότι όσο δύσκολο ήταν να τον αποκτήσεις, άλλο τόσο ήταν και να τον διαβάσεις– σόκαρε τις ευαισθησίες κριτικών, λογοκριτών και αναγνωστών από τη στιγμή που άρχισε να πρωτοκυκλοφορεί μεταξύ 1918 και 1920, όταν τέσσερα κεφάλαια δημοσιεύτηκαν σε συνέχειες, χωρίς επιτυχία, στις σελίδες της τριμηνιαίας επιθεώρησης The Little Review, στη Νέα Υόρκη. Ακόμα και «ψαγμένοι» αναγνώστες έπιαναν συχνά τον εαυτό τους να καταλαμβάνεται από φρίκη τύπου Λάβκραφτ όταν έρχονταν σ’ επαφή με το κείμενο. «Δεν μπορώ να ξεπεράσω την αίσθηση» έγραψε η Κάθριν Μάνσφηλντ, «του βρεγμένου μουσαμά και των κουβάδων που δεν τους αδειάζει κανείς και πολλών άλλων φρικτών εικόνων που κατοικοεδρεύουν στο κεφάλι του [Τζόυς]»[2]. Γεμάτος εγκυκλοπαιδικές λεπτομέρειες και αναφορές, με μια πληθώρα από φωνές και ρητορικές στρατηγικές συνδυασμένες με ορχηστρική μαεστρία, και με αφηγηματική τεχνική βιρτουόζου, ο Οδυσσέας ήταν ένα κατεξοχήν μοντερνιστικό μυθιστόρημα, που παρουσίαζε –μερικές φορές σε ένα μόνο κεφάλαιο ή σε μία μόνο παράγραφο– τη βανδαλική χαιρεκακία του Φουτουρισμού, την κατακερματισμένη υποκειμενικότητα του Κυβισμού, τις παράλογες βλασφημίες και φάρσες του Ντανταϊσμού, και την τάση του Σουρεαλισμού να αναζητά το ασυνήθιστο στο συνηθισμένο και το πρωτόγονο στα καταγώγια και τις νυχτερινές πόλεις[3] της Πόλης. Ωστόσο, αυτό που προκάλεσε σοκ και αποστροφή στη Μάνσφηλντ, καθώς και σε άλλους από τους πρώτους αναγνώστες του βιβλίου –όπως η Βιρτζίνια Γουλφ, ο Τζορτζ Μπέρναρ Σω, ο Γ. Μπ. Γέητς και κυρίως ο Ντ. Χ. Λώρενς, που χαρακτήρισε το περίφημο τελευταίο κεφάλαιο, την «Πηνελόπη», ως «το πιο βρώμικο, το πιο πρόστυχο, το πιο άσεμνο πράγμα που γράφτηκε ποτέ»– δεν ήταν ο επιδεικτικός μοντερνισμός του. Οι κριτικοί δεν σκανδαλίστηκαν από τον τρόπο με τον οποίον ο Τζόυς παρουσίαζε τους πρωταγωνιστές του –μέσα από ασυνεχή, συνυφασμένα νήματα εσωτερικών μονολόγων και αισθητηριακών εμπειριών– ούτε από τον περιορισμό της δράσης του ογκωδέστατου μυθιστορήματος στο διάστημα μίας μόνο ημέρας του Ιουνίου του 1904. Κι όταν οι ευυπόληπτοι εκφοβιστές της Εταιρείας της Νέας Υόρκης για την Πάταξη της Ανηθικότητας (NYSSV) επενέβησαν το 1921 –υποβάλλοντας καταγγελία κατά της επιθεώρησης The Little Review μετά τη δημοσίευση του κεφαλαίου «Ναυσικά», και εξασφαλίζοντας την πλήρη απαγόρευση της κυκλοφορίας του Οδυσσέα στις ΗΠΑ– δεν το έκαναν επειδή ο Τζόυς παρίστανε τη λυγερόκορμη Ομηρική νύμφη των Φαιάκων ως μια σακάτισσα νεαρή Ιρλανδή της εργατικής τάξης ή τον θαρραλέο Οδυσσέα ως έναν άτολμο Εβραίο μεσήλικα, πράκτορα διαφημίσεων σε εφημερίδες. Η «φρίκη» που προκάλεσε ο Οδυσσέας, τόσο στη Μάνσφηλντ, όσο και στους κριτικούς και τους λογοκριτές, πήγαζε απ’ αυτούς τους «κουβάδες που δεν τους αδειάζει κανείς». Ο Οδυσσέας ήταν το πρώτο σύγχρονο μυθιστόρημα με σαφή λογοτεχνική πρόθεση να παρουσιάσει τους χαρακτήρες του, τελείως ωμά, να εκτελούν όλες τις πανανθρώπινες σωματικές λειτουργίες –να χέζουν, να γαμούν, να κλάνουν, να αυνανίζονται κ.λπ.–, ίσως δε ακόμα πιο σοκαριστικό, ήταν το πρώτο μυθιστόρημα που δήλωνε απερίφραστα, συχνά με τα πιο χυδαία λόγια, πως όταν δεν εκτελούσαν αυτές τις λειτουργίες, περνούσαν μεγάλο μέρος του χρόνου τους σκεπτόμενοι ότι τις εκτελούν. Εξετάζοντας την καταγγελία που υπέβαλε η NYSSV κατά των εκδοτών της επιθεώρησης The Little Review το 1921, το Ανώτατο Δικαστήριο της Νέας Υόρκης αποφάνθηκε ότι, παρ’ όλο που ο Οδυσσέας μπορούσε όντως να θεωρηθεί λογοτεχνία από ορισμένους έκλυτους, νωθρούς, διανοούμενους αισθητιστές με αναρχικές πολιτικές πεποιθήσεις και ατημέλητη εμφάνιση, ήταν επίσης, εμφανώς και αναμφιβόλως, άσεμνος. Ως εκ τούτου, η έκδοση, πώληση, αγορά και εισαγωγή του στις ΗΠΑ συνιστούσε εγκληματική πράξη. Όλα τα παράνομα τεύχη της επιθεώρησης κάηκαν, και τα επόμενα δώδεκα χρόνια, τόσο εδώ [στις ΗΠΑ] όσο και στο Ηνωμένο Βασίλειο (όπου οι λογοκριτές ακολούθησαν την απόφαση της Νέας Υόρκης), εκατοντάδες, ίσως και χιλιάδες αντίτυπα του μυθιστορήματος, που είτε είχαν ανατυπωθεί παράνομα είτε είχαν εισαχθεί από το Παρίσι, κατέληξαν στην «Καμινάδα του Βασιλιά», όπως την ονόμαζαν οι Βρετανοί. Όπως είναι φυσικό, η ανελέητη εκστρατεία για τον αφανισμό ενός βιβλίου τόσο πορνογραφικού που κανείς δεν επιτρεπόταν ούτε καν να το δει ή να το αγγίξει, πόσο μάλλον να το διαβάσει, δημιούργησε έντονη ζήτηση για τον Οδυσσέα εκ μέρους του αναγνωστικού κοινού. Με τα κανάλια εφοδιασμού ανάμεσα στο Παρίσι και τις ΗΠΑ να απειλούνται διαρκώς από τον υπερβάλλοντα ζήλο των τελωνειακών υπαλλήλων, έσπευσαν να ικανοποιήσουν τη ζήτηση καιροσκόποι με παράνομα πιεστήρια. Πρώτος και καλύτερος ανάμεσά τους, ο θρυλικός Νεοϋορκέζος πορνογράφος Σάμιουελ Ροθ. Μορφή αρκετά τραγική, σχεδόν ντοστογιεφσκική, που είχε διασυρθεί ευρέως και είχε πολλάκις φυλακιστεί, ο Ροθ ήταν ένας αιώνιος ορθόδοξος Εβραίος, συγγραφέας του διαβόητου αντισημιτικού έργου Jews Must Live και επίδοξος μοντερνιστής ποιητής. Η αιχμηρή λογοτεχνική του ματιά και το δαιμόνιο εμπορικό του αισθητήριο μπορούσαν να συγκριθούν μόνο με τον ατυχή συνδυασμό κακοτυχίας και παρορμητικότητας, που τον ωθούσε να συναλλάσσεται με τον εκδοτικό υπόκοσμο της Νέας Υόρκης. O Μόρις Ερνστ (δεύτερος από αριστερά) υπερασπίζεται στο δικαστήριο τον Νοέμβριο του Γκυστάβ Φλωμπέρ, μετά από καταγγελία για παράβαση του νόμου περί ασέμνων, Νέα Υόρκη, 1935. Κέντρο Χάρι Ράνσομ του Πανεπιστημίου του Τέξας. Ο Ρoθ –που θα συναντούσε την επιτυχία με μια πειρατική έκδοση του Εραστή της Λαίδης Τσάτερλυ, που θα του επιβαλλόταν ομοσπονδιακή ποινή φυλάκισης στα μέσα της δεκαετίας του 1950, και που η υπόθεσή του στο Ανώτατο Δικαστήριο, Roth v. United States (Ροθ κατά Ηνωμένων Πολιτειών), το 1957, θα αποτελούσε ορόσημο στην ιστορία της προστασίας του άσεμνου λόγου από την Πρώτης Τροποποίησης (First Amendment) του Συντάγματος– άρχισε να εκδίδει τον παράνομο Οδυσσέα του το 1926. Λόγω μιας τεχνικής λεπτομέρειας στην αμερικανική νομοθεσία περί προστασίας της πνευματικής ιδιοκτησίας, η έκδοσή του δεν ήταν πραγματικά πειρατική, αλλά τυπώθηκε χωρίς τη συγκατάθεση ή την απόδοση αμοιβής στον συγγραφέα. Ο Τζέιμς Τζόυς και η Σύλβια Μπητς, ιδιοκτήτρια του βιβλιοπωλείου Shakespeare & Company, που είχε ρισκάρει τόσο πολλά, σε προσωπικό αλλά και οικονομικό επίπεδο, για να φέρει το αριστούργημα του Τζόυς στον κόσμο, αντιμετώπισαν την έκδοση αυτή με ανησυχία. Από την πλευρά του, το εκδοτικό κατεστημένο της Νέας Υόρκης παρακολουθούσε την επιτυχία του Οδυσσέα του Ροθ με κάτι σαν αδηφάγο βλέμμα. Τα τελευταία χρόνια της δεκαετίας του 1920, πολλοί από τους σημαντικότερους εκδοτικούς οίκους είχαν φλερτάρει με την ιδέα, ή την είχαν διερευνήσει σοβαρά, να έρθουν σε συμφωνία με τον Τζόυς και να διακινδυνεύσουν τη δίωξη που, πιθανότατα, αν όχι αναπόφευκτα, θα ακολουθούσε την έκδοση του πιο διαβόητου, άσεμνου βιβλίου στην αρχαία και τη σύγχρονη λογοτεχνία. Όμως ακόμα και οι εκδότες που ήταν πρόθυμοι να υποστούν έναν δικαστικό αγώνα, δεν ήταν πρόθυμοι να υποστούν το βάρος των σκληρών οικονομικών όρων που επέβαλε η ανένδοτη Μπητς, στην οποία ο Τζόυς είχε αναθέσει τη διαχείριση των δικαιωμάτων του Οδυσσέα – ή ίσως οι άνδρες εκδότες εκείνης της εποχής να παραήταν φαλλοκράτες για να δεχτούν να διαπραγματευθούν με γυναίκα. Το ενδιαφέρον των σημαντικότερων εκδοτικών οίκων εξασθένησε, και καθώς ξεκινούσε η δεκαετία του 1930, η αμερικανική αγορά παρέμενε εντελώς ανοιχτή για τον Ροθ, που, όπως φημολογείτο, ετοίμαζε δεύτερη παράνομη έκδοση. Από το φωτοφοβικό, μελαγχολικό, εφήμερο διαμέρισμά του στο Παρίσι, ο Τζόυς, αναλογιζόμενος την προοπτική να μη βγάλει ποτέ δεκάρα από το έργο που του είχε στοιχίσει την όραση, την υγεία του και οκτώ χρόνια ζωής, ένιωσε την οικονομική του αδιαλλαξία να κάμπτεται. Δύο μορφωμένοι, εκλεπτυσμένοι, δαιμόνιοι Νεοϋορκέζοι με καλές διασυνδέσεις αντιλήφθηκαν αυτή την αλλαγή –ή ίσως να ήταν μια απλή διαίσθηση, μια έξυπνη εικασία– και διέκριναν σ’ αυτήν μια ευκαιρία, όπως κάνουν πάντα οι ανοιχτομάτηδες μπροστά σε μια αδυναμία. Ένας απ’ αυτούς τους μπον βιβέρ ήταν ο Μπένετ Σερφ, τότε τριαντάρης. Οκτώ χρόνια νωρίτερα, ο Σερφ είχε εγκαταλείψει μια καριέρα στη λιθογραφική επιχείρηση του Αλσατού Εβραίου πατέρα του στο Χάρλεμ, χρησιμοποιώντας 25.000 δολάρια που είχε κληρονομήσει από τη μητέρα του, κληρονόμο καπνεμπορικής επιχείρησης, για να συνεταιριστεί με τη γνωστή εκδοτική εταιρεία Boni and Liveright στη Νέα Υόρκη. Ενθουσιώδης, ξύπνιος, παρορμητικός και έχοντας απόλυτη εμπιστοσύνη στην κρίση του, όπως άλλωστε κάθε άνθρωπος που κόβει το μυαλό του, ο Σερφ εκμεταλλεύτηκε τις οικονομικές δυσχέρειες που αντιμετώπιζε ο καινούριος του συνεταίρος, Χόρας Λίβεραϊτ, για να κλείσει συμφωνία μαζί του και να αγοράσει το μερίδιό του στη Modern Library, επωνυμία που διέκρινε ως το κρυφό διαμάντι της Boni and Liveright. Ως επί το πλείστον, τα βιβλία που περιλαμβάνονταν στον κατάλογο των «σύγχρονων κλασικών» της Modern Library είτε είχαν εξαντληθεί είτε είχαν καταστεί κοινό κτήμα, με αποτέλεσμα να είναι φτηνά για τους εκδότες και προσιτά για τους αναγνώστες, ακόμα και στην καρδιά της Μεγάλης Ύφεσης. Βασισμένοι στην επιτυχία της Modern Library, ο Σερφ και ο Ντόναλντ Κλόπφερ, παιδικός του φίλος και συνεταίρος στην επιχείρηση, προχώρησαν στην έκδοση νέων έργων σύγχρονων συγγραφέων, επιλεγμένων «at random», δηλαδή τυχαία, με το προσωνύμιο Random House. Αν όμως ο οίκος Random House ήθελε να συναγωνιστεί τους μεγάλους εκδοτικούς οίκους, χρειαζόταν ένα «μεγάλο χαρτί». Έπρεπε να προκαλέσει ντόρο. Όπως αποφάσισε ο Σερφ, αυτό που χρειάζονταν ήταν το πιο βρώμικο, το πιο πρόστυχο, το πιο άσεμνο πράγμα που είχε γραφτεί ποτέ. Ήξερε –οι εκδότες το ήξεραν χρόνια τώρα– ότι αν κατάφερνες να ξεπεράσεις το πρόσκομμα της ασεμνολογίας, μπορούσες να πουλήσεις ένα εκατομμύριο, ή τουλάχιστον αρκετές εκατοντάδες χιλιάδες απ’ αυτό το καταραμένο πράγμα. Εξετάζοντας αυτή την ιδέα, έχοντας εμπιστοσύνη στην κρίση του αλλά και πλήρη συναίσθηση για το ρίσκο που έπρεπε να πάρει, ο Σερφ ήρθε σ’ επαφή το 1931 με τον άλλο μορφωμένο, εκλεπτυσμένο και με καλές διασυνδέσεις δαιμόνιο Νεοϋορκέζο. Γιος Εβραίου γυρολόγου, γεννημένος στην Αλαμπάμα, ο Μόρις Ερνστ είχε φοιτήσει στο σχολείο Horace Mann, στο Κολλέγιο Ουίλιαμς και στο νυχτερινό τμήμα της Νομικής Σχολής της Νέας Υόρκης. Ίνδαλμά του ήταν ο Λούι Μπράνταϊς[4], εμφορείτο από ένα είδος αριστερού αμερικανικού πατριωτισμού που σήμερα έχει σχεδόν εκλείψει, συνέβαλε στην ίδρυση της Αμερικανικής Ένωσης για τις Πολιτικές Ελευθερίες και διέθετε τραπέζι στο 21[5]. Ο Ερνστ ντυνόταν σαν καθηγητής πανεπιστημίου –είχε ιδιαίτερη αδυναμία στα παπιγιόν και τα σακάκια τουίντ–, ήταν όμως γνωστός, και περιζήτητος, ως ένας χαρισματικός, έξυπνος και συνετός μαχόμενος δικηγόρος, ικανός να εντοπίζει τις υποθέσεις που, αν τις κέρδιζε, μπορούσαν να αλλάξουν τον νόμο. Ενθουσιάστηκε όταν έμαθε ότι ο Σερφ σκόπευε να επιτεθεί στο ζοφερό οικοδόμημα της λογοκρισίας και του νόμου Κόμστοκ[6], όπου, επί δεκαετίες, ένα αξιοσέβαστο νομικό πρότυπο, το Τεστ Χίκλιν (Hicklin Test), φυλάκιζε αδιακρίτως έργα τέχνης και λογοτεχνίας μαζί με τολμηρές γαλλικές καρτ ποστάλ, πικάντικους αγγλικούς ύμνους που εκθείαζαν τα ραπίσματα στα οπίσθια και τη σοδομία, καθώς και οδηγούς «συζυγικής υγιεινής». Θαυμαστής του Τζόυς και του έργου του, ανυποχώρητος υπέρμαχος της Πρώτης Τροποποίησης, και πεπειραμένος, σκληροτράχηλος υπερασπιστής άσεμνων βιβλίων, ο Ερνστ δεν μπόρεσε να αντισταθεί στην πρόκληση που του έθεσε ο Σερφ, αλλά ούτε και στο ποσοστό 5% επί των πωλήσεων (αν υπήρχαν) του μυθιστορήματος – όταν πια τα βρήκαν μεταξύ τους. Από την πλευρά του, ο Ερνστ δέχτηκε να παραιτηθεί από τη συνηθισμένη του αμοιβή. Ήταν κι αυτός, όπως ο Σερφ, ο Τζόυς και η Μπητς, ένας άνθρωπος που έπαιρνε τα ρίσκα του. Περιέργως πως, η στρατηγική που κατέστρωσαν τελικά ο Ερνστ και ο συνεργάτης του, Αλεξάντερ Λίντι, παρέκαμπτε εντελώς την Πρώτη Τροποποίηση. Τα προηγούμενα εξήντα χρόνια, το Ανώτατο Δικαστήριο επικύρωνε διαρκώς τη συνταγματικότητα του ομοσπονδιακού νόμου Κόμστοκ, που απαγόρευε τον άσεμνο λόγο. Οι νόμοι της πολιτείας της Νέας Υόρκης κατά της πορνογραφίας ήταν γενικοί, ανακριβείς και ασαφείς, ενώ το πρότυπο που χρησιμοποιούνταν για να καθορίζει αν ένα κείμενο ήταν άσεμνο ή όχι, το Τεστ Χίκλιν, φαινόταν αήττητο. Το Τεστ Χίκλιν, που είχε προκύψει από μια βρετανική υπόθεση του 1868 με τίτλο Regina v. Hicklin, όριζε την έννοια του άσεμνου και επέτρεπε την απαγόρευση άσεμνων έργων όταν «εξαχρειώνουν και διαφθείρουν όσων τα μυαλά [είναι] ανοιχτά σε τέτοιες ανήθικες επιρροές, και στα χέρια των οποίων θα μπορούσε να πέσει μια έκδοση αυτού του είδους». (Εντελώς αλτρουιστικά, οι εχθροί της ασεμνολογίας έδειχναν ανέκαθεν μεγαλύτερη ανησυχία για τη διαφθορά των άλλων παρά για τη δική τους). To υπό εξέταση βιβλίο στην υπόθεση Regina v. Hicklin δεν ήταν αμιγώς πορνογραφικό, ήταν ένας λίβελος κατά του καθολικισμού με τίτλο The Confessional Unmask’d [Το εξομολογητήριο αποκαλύπτεται], μια φυλλάδα διανθισμένη μ’ ένα σωρό πρόστυχα αποσπάσματα, δήθεν πρωτοπρόσωπες αφηγήσεις αποστατών, πρώην καλογραιών κ.ά., που αποκάλυπταν, ως αυτόπτες μάρτυρες, την ηθική «εξαχρείωση» της Εκκλησίας. Η ύπαρξη αυτών των αποσπασμάτων, έκρινε το δικαστήριο, ήταν αρκετή για να χαρακτηρίσει άσεμνη ολόκληρη τη φυλλάδα. Γι’ αυτό και το Τεστ Χίκλιν ήταν τόσο επικίνδυνο για ένα έργο όπως ο Οδυσσέας: γιατί μπορούσε να εφαρμοστεί τμηματικά. Η πολιτεία έπρεπε απλώς να αποδείξει ότι μέρος του βιβλίου ήταν άσεμνο για να το απαγορεύσει ολόκληρο. Δεν ήταν υποχρεωμένη να λάβει υπόψη της τo συγκείμενο ή τις συνολικές προθέσεις ενός έργου. Ένα καταδικασμένο βιβλίο οδηγούνταν στην κρεμάλα, τρόπος του λέγειν, από τα πρόστυχα κομμάτια του. Η εξαίρεση από τον Νόμο περί Ασέμνων με βάση την Πρώτη Τροποποίηση είχε άλλο ένα πρόβλημα: ο Σερφ έπρεπε πρώτα να εκδώσει το βιβλίο. Έπρεπε να αγοράσει τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας από τον συγγραφέα, να το διαφημίσει και να ζητήσει να το παραγγείλουν, να το στοιχειοθετήσει, να το τυπώσει και να το στείλει στους βιβλιοπώλες. Όλα αυτά θα είχαν κόστος σε κόπο και χρήμα, ενώ μετά, αφού ο Σερφ θα είχε ξοδέψει δεκάδες χιλιάδες δολάρια, το δικαστήριο θα μπορούσε απλώς να αποφανθεί εναντίον του, αφήνοντας τον Οδυσσέα στο έλεος μιας συμμορίας πληρωμένων κακοποιών, εξοπλισμένων με τενεκέδες κηροζίνης. Όμως δεν υπήρχε άλλος τρόπος να το κάνει· για να ανακαλύψει αν η ελευθερία του λόγου προστατευόταν, έπρεπε πρώτα να μιλήσει. Για τον Ερνστ, αυτή δεν ήταν η πρώτη του υπόθεση με θέμα άσεμνο δημοσίευμα – κάθε άλλο. Από την εμπειρία του ήξερε ότι ο πιο έξυπνος τρόπος για να φτάσει κανείς ενώπιον κάποιου δικαστή, αν έβρισκε κάποιον ευνοϊκά διατεθειμένο, ήταν μέσω του Νόμου περί Δασμών του 1930. Ο Νόμος περί Δασμών, ανάμεσα σε πολλές άλλες διατάξεις που δεν είχαν καμία απολύτως σχέση με την πάταξη της διακίνησης πορνογραφικού υλικού, εξουσιοδοτούσε τους υπαλλήλους της ομοσπονδιακής τελωνειακής υπηρεσίας να κατάσχουν άσεμνα βιβλία ως λαθραία και –ως συνήθως– να τα στέλνουν στην πυρά. Η οδός του Νόμου περί Δασμών δεν θα πρόσφερε την ευκαιρία ν’ αλλάξει ο τρόπος με τον οποίον η νομοθεσία αντιμετώπιζε τον άσεμνο λόγο υπό την οπτική της Πρώτης Τροποποίησης. Είχε ωστόσο τρία φανερά πλεονεκτήματα: πρώτον, ο ορισμός του ασέμνου υπό τη συγκεκριμένη νομοθετική πράξη ήταν πιο σαφής και λιγότερο περίπλοκος από τον ορισμό που θα χρησιμοποιούνταν σε μια υπόθεση της Πρώτης Τροποποίησης. Δεύτερον, αλλά εξίσου σημαντικό, η αναμέτρηση με τον Νόμο περί Δασμών θα ήταν πολύ πιο οικονομική· ο εκδοτικός οίκος Random House δεν θα χρειαζόταν να τυπώσει ούτε ένα αντίτυπο. Το μόνο που έπρεπε να κάνει κανείς για να προκαλέσει τoν εξονυχιστικό έλεγχο της Τελωνειακής Υπηρεσίας, ήταν να αγοράσει ένα αντίτυπο του βιβλίου και να κανονίσει να σταλεί ταχυδρομικά μέσω ενός αμερικανικού λιμανιού εισόδου. Ένα αντίτυπο ήταν αρκετό – αν έπεφτε στα χέρια των τελωνειακών, θα το κατείσχαν και ο νομικός εκπρόσωπος των ΗΠΑ θα ασκούσε αγωγή σε βάρος του. Σε βάρος αυτού – του μεμονωμένου αντίτυπου του Οδυσσέα. Εναγόμενος στην περίπτωση αυτή δεν θα ήταν ο εκδοτικός οίκος Random House, ή ο Μπένετ Σερφ, ή ο Τζέιμς Τζόυς. Εναγόμενο θα ήταν αυτό το ένα κατασχεθέν αντίτυπο του βιβλίου – εξ ου και η ονομασία της υπόθεσης: United States v. One Book Called “Ulysses” (Ηνωμένες Πολιτείες κατά Ενός Βιβλίου με τον τίτλο «Οδυσσέας»). Αυτό ήταν το τρίτο και τελευταίο πλεονέκτημα του Νόμου περί Δασμών: περιείχε πρόβλεψη που διευκρίνιζε ότι, σε περίπτωση κατάσχεσης, η αγωγή ασκείτο εναντίον του κατασχεθέντος έργου καθαυτού. Αυτή η πρακτική, κοινή στο ναυτικό δίκαιο και σε υποθέσεις αναγκαστικής εκτέλεσης, προέρχεται από τη δικαιοδοσία των δικαστηρίων in rem, επί πραγμάτων και περιουσίας, και μας έχει προσφέρει κάποιες από τις πιο κωμικές ονομασίες υποθέσεων στην ιστορία της αμερικανικής νομολογίας, όπως: United States v. Forty Barrels & Twenty Kegs of Coca-Cola, United States v. 11 1/4 Dozen Packages of Articles Labeled in Part Mrs. Moffat’s Shoo-Fly Powders for Drunkenness, και φυσικά, United States v. One Solid Gold Object in Form of a Rooster (ΗΠΑ κατά Σαράντα Μεγάλων & Είκοσι Μικρών Βαρελιών Coca-Cola, ΗΠΑ κατά 11 1/4 Δωδεκάδες από Συσκευασίες Εμπορευμάτων με Ετικέτα Μέρος της Οποίας Αναγράφει Εντομοαπωθητική Κόνις κατά της Μέθης της Κας Μόφατ, και φυσικά, ΗΠΑ κατά Ενός Αντικειμένου από Ατόφιο Χρυσάφι σε Σχήμα Κόκορα). Έτσι ο Σερφ και ο Τζόυς συμφώνησαν για τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας και εκμετάλλευσης, και ο Σερφ κανόνισε ώστε ο βοηθός του Τζόυς, ο Πολ Λεόν, να αγοράσει ένα αντίτυπο του βιβλίου από το βιβλιοπωλείο Shakespeare & Company, και να το στείλει, μέσα στις αποσκευές ενός πρόθυμου συνεργού, στα γραφεία του εκδοτικού οίκου Random House. Έπειτα ο Ερνστ προχώρησε σε τρεις επιπλέον ενέργειες. Κάθε μία απ’ αυτές συνιστούσε καθοριστικό κομμάτι της συνολικής του στρατηγικής για να κερδίσει την υπόθεση, να πείσει δηλαδή έναν δικαστή ότι ο Οδυσσέας δεν έπρεπε να αξιολογείται μόνο με βάση τα «πρόστυχα κομμάτια» του αλλά στην ολότητά του, ως λογοτεχνικό έργο, ως ένα «σύγχρονο κλασικό» ‒ και άρα, εξ ορισμού, όχι άσεμνο. Αρχικά, παρήγγειλε στον Λεόν να συγκεντρώσει κάμποσα ευνοϊκά δημοσιεύματα και κριτικές αξιολογήσεις του μυθιστορήματος, καθώς επίσης διαμαρτυρίες και καταγγελίες εναντίον της έκδοσης του Ροθ, τις οποίες είχαν συντάξει διακεκριμένοι λογοτέχνες, και να τα επισυνάψει όλα πάνω στο ίδιο το βιβλίο, να τα κολλήσει και να τα στερεώσει στα εσώφυλλα και ανάμεσα στις σελίδες, ώσπου να το γεμίσει με εγκώμια, θετικές αναλύσεις και διαβεβαιώσεις για τα ηθικά δικαιώματα του Τζόυς ως συγγραφέα. Με αυτόν τον τρόπο εξασφάλιζε πως, όταν το βιβλίο θα κατασχόταν κατά την είσοδό του στον Λιμένα της Νέας Υόρκης, θα κατάσχονταν μαζί όλοι οι έπαινοι και οι αξιόλογες κριτικές, και θα καταχωρίζονταν κανονικά ως αποδεικτικά στοιχεία της υπόθεσης, υποχρεώνοντας έτσι τον δικαστή να τα λάβει υπόψη του. Στο πλαίσιο αυτής της τακτικής ‒που είχε στόχο να αποδείξει στους σοβαρά σκεπτόμενους αναγνώστες τη σημασία και τη σπουδαιότητα του Οδυσσέα ως λογοτεχνία‒, ο Ερνστ ξεκίνησε μια εκστρατεία για να συγκεντρώσει τις γραπτές απόψεις βιβλιοθηκάριων σε όλες τις Ηνωμένες Πολιτείες, προκειμένου να καταχωριστούν κι αυτές ως αποδεικτικά στοιχεία. Στη συνέχεια, κανόνισε να αποσταλεί δεύτερο αντίτυπο του Οδυσσέα στον εκδοτικό οίκο Random House, το οποίο αιτήθηκε να εξαιρεθεί από την κατάσχεση με βάση την εξαίρεση των «κλασικών» που προέβλεπε ο Νόμος περί Δασμών. Η εξαίρεση αυτή έδινε στο Υπουργείο Οικονομικών το δικαίωμα να μην προχωρά σε κατάσχεση βιβλίου που θεωρείτο ευρέως κλασικό, ακόμα κι αν φαινόταν άσεμνο ‒ όπως συνέβαινε, για παράδειγμα, με τα έργα τον Ραμπελαί ή του Καζανόβα. Ο Ερνστ ήταν πολύ εξοικειωμένος με την εξαίρεση των «κλασικών», αφού την είχε συντάξει ο ίδιος, με τη σύμπραξη ενός ισχυρού φίλου του στην Ουάσινγκτον, που φρόντισε να περιληφθεί στον Νόμο Περί Δασμών. Αυτή η προνοητική κίνηση, μέρος του μακροχρόνιου αγώνα του Ερνστ υπέρ της ελευθερίας της καλλιτεχνικής έκφρασης, απέδωσε καρπούς όταν ο ίδιος ο Υπουργός Οικονομικών αποφάνθηκε πως, ενώ ο Οδυσσέας ήταν, χωρίς αμφιβολία, κείμενο άσεμνο υπό τον υπάρχοντα ορισμό, ήταν επίσης, κατά την προσωπική του άποψη, ένα σύγχρονο κλασικό. Αυτή η σπουδαία λογοτεχνική εκτίμηση θα καταχωριζόταν επίσης στο αρχείο με τα αποδεικτικά στοιχεία που θα παρουσίαζε στο δικαστήριο ο Ερνστ. Ο Τζέιμς Τζόυς, περ. 1922. Βιβλιοθήκη σπανίων βιβλίων και χειρογράφων Μπέινεκε του Γέιλ. Στις 3 Μαΐου του 1932, το πρώτο αντίτυπο του Οδυσσέα –αυτό το παραγεμισμένο με τα δημοσιεύματα και τις ομολογίες των κριτικών για τη σημασία και την αξία του βιβλίου– έφτασε σύμφωνα με το πρόγραμμα, με το πλοίο Bremen, μέσα στις αποσκευές του συνεργού τού Ερνστ. Ο Ερνστ είχε υποδείξει στον συνεταίρο του, τον Λίντι, να έχει προειδοποιήσει έναν δικηγόρο που δούλευε στο Τελωνείο για την επικείμενη άφιξη του συγκεκριμένου εμπορεύματος προκειμένου να το κατασχέσει, αλλά για κάποιο λόγο η προειδοποίηση ξεχάστηκε εν μέσω της αναστάτωσης που ακολουθούσε συνήθως την άφιξη του Bremen στις αποβάθρες της North German/Lloyd στο Μπρούκλιν. Ο άτυχος λαθρέμπορος, προφανώς σαστισμένος που κανείς δεν ενδιαφέρθηκε για το αντικείμενό του, πέρασε ανενόχλητος από τον έλεγχο των ομοσπονδιακών υπαλλήλων, έφτασε στο Μανχάταν και, ίσως με μια κάποια αμηχανία, παρέδωσε το αζήτητο λαθραίο του στα γραφεία του εκδοτικού οίκου Random House. Για μια ακόμη φορά, όπως τόσες άλλες φορές στη ιστορία της υπόθεσης US v. Ulysses (ΗΠΑ κατά Οδυσσέα), ο Ερνστ πήρε την κατάσταση στα χέρια του. Επιστρέφοντας στον τόπο του εγκλήματος που δεν είχε ανακαλυφθεί, βρήκε έναν ελεγκτή που του φάνηκε κατάλληλος γι’ αυτή τη δουλειά και απαίτησε, με φωνή που δεν σήκωνε αντιρρήσεις, να κατασχεθεί αμέσως ένα βιβλίο με τον τίτλο Οδυσσέας. Ωστόσο, αποδείχθηκε αναπάντεχα δύσκολο να εμπνεύσει τη σωστή «κατασχετική» διάθεση στους τελωνειακούς υπαλλήλους που είχαν υπηρεσία εκείνη τη μέρα. Όταν ανέφερε ότι επρόκειτο για το πιο άσεμνο βιβλίο στην ιστορία της λογοτεχνίας, οι αξιωματούχοι της Τελωνειακής Υπηρεσίας των ΗΠΑ θα πρέπει να αντέδρασαν κάπως αδιάφορα: «Όλοι το φέρνουν αυτό το βιβλίο» είπε ένας τελωνειακός στον Ερνστ, σύμφωνα με τα απομνημονεύματα του Σερφ. «Δεν του δίνουμε καμία σημασία». Μόνο όταν ο Ερνστ τους άφησε να ρίξουν μια ματιά στο ίδιο το βιβλίο, βαρυφορτωμένο όπως ήταν και καταστόλιστο με αποκόμματα από εφημερίδες και περιοδικά, οργισμένες καταγγελίες και σκόρπια χαρτάκια εδώ κι εκεί, σαν λεύκωμα τρελού θεωρητικού αναρχικού, μόνο τότε κατάφερε να πείσει τους τελωνειακούς ότι το βιβλίο άξιζε να κατασχεθεί. Αυτή η παράξενη αδράνεια εκ μέρους της αρχής επιβολής του νόμου συνεχίστηκε καθώς το βιβλίο ανέβαινε από τις αποβάθρες του Μπρούκλιν στο γραφείο του νομικού εκπροσώπου των ΗΠΑ, κι από εκεί στο Ανώτατο Δικαστήριο της Νέας Υόρκης. Πέρασε το μεγαλύτερο μέρος του 1933 ώσπου ο προϊστάμενος των τελωνείων στο Μπρούκλιν να παραδώσει το βιβλίο στον βοηθό του νομικού εκπροσώπου των ΗΠΑ, ο βοηθός του νομικού εκπροσώπου των ΗΠΑ να το διαβιβάσει στον ανώτερό του, ο νομικός εκπρόσωπος των ΗΠΑ να αποφασίσει να ασκήσει αγωγή και να οριστεί ένας δικαστής πρόθυμος και ικανός να δικάσει την υπόθεση. Στην τελευταία περίπτωση, η καθυστέρηση οφειλόταν σε μεγάλο βαθμό ‒όχι όμως ολοκληρωτικά‒ στους έξυπνους χειρισμούς του ίδιου του Ερνστ, που έκανε διάφορους ελιγμούς προκειμένου να εξασφαλίσει ότι η υπόθεση θα κατέληγε στο πινάκιο του δικαστή Τζον Γούλσεϊ, γνωστού για τον σκεπτικισμό με τον οποίον αντιμετώπιζε το ζήτημα της ασεμνολογίας και για τις λογοτεχνικές του φιλοδοξίες. Πιο δυσεξήγητη ήταν η απάθεια «λωτοφάγου» που επεδείκνυαν οι υπόλοιποι προϊστάμενοι. Ίσως οι διάφοροι νομικοί και δικαστικοί αξιωματούχοι να διαισθάνονταν ότι κάτι πήγαινε να αλλάξει, ότι η μεταβολή της κοινής γνώμης και των ιδιωτικών ηθών είχε αρχίσει να υπονομεύει το Τεστ Χίκλιν, τις εταιρείες καταστολής και πάταξης, και όλο αυτό το βλοσυρό οικοδόμημα της βικτωριανής λογοκρισίας και του νόμου Κόμστοκ. Ίσως να μην είχαν πια όρεξη για καβγάδες. Ή απλώς να μην ήθελαν να ζαλίσουν το μυαλό τους –ο βοηθός του νομικού εκπροσώπου των ΗΠΑ, Σάμιουελ Κόλμαν, χρειάστηκε έξι βδομάδες για να το διαβάσει– μ’ ένα βιβλίο επτακοσίων σελίδων, που περιείχε φράσεις όπως «Νοσηρή απόλαυση το ονομάζει αυτό ο κοιλαράς ο Ακουϊνάτος, frate porcospino.»[7] Παρατηρείτο όμως και το εξής αξιοπερίεργο: όσοι κατάφερναν να επιβιώσουν από τη μάχη τους με το μυθιστόρημα, συχνά είχαν την αμήχανη αίσθηση ότι το βιβλίο ήταν, με τα λόγια του ίδιου του Κόλμαν, «λογοτεχνικό αριστούργημα». Βγαίνοντας από τη δική του αναμέτρηση με τον Οδυσσέα, μια αναμέτρηση που διήρκεσε έξι βδομάδες, ο Κόλμαν δεν είχε καμία απολύτως αμφιβολία ότι το βιβλίο ήταν σε ορισμένα κομμάτια άσεμνο – αχ εκείνο το τελευταίο κεφάλαιο! Αλλά μόνο σε ορισμένα κομμάτια και μόνο όπως όριζε ο Νόμος περί Δασμών· ούτε κατά βάση ή κατ’ ουσία, ούτε από πρόθεση, ούτε ως σύνολο. Ο σωστός δικαστής, με τη σωστή νοοτροπία, θα μπορούσε άνετα να νιώσει υποχρεωμένος να ορίσει εκ νέου την έννοια του ασέμνου με τρόπο που να εξαιρεί το λογοτεχνικό αριστούργημα του Τζόυς. Όταν τελικά ο Κόλμαν έπεισε τον διστακτικό ανώτερό του, τον νομικό εκπρόσωπο των ΗΠΑ Τζορτζ Μεντάλι, να ασκήσει αγωγή κατά του Οδυσσέα ενώπιον του δικαστή Γούλσεϊ, δεν είναι διόλου απίθανο να το έκανε με την κρυφή πρόθεση να συμβάλει ώστε να προκύψει αυτός ο νέος ορισμός. Ο δικαστής Γούλσεϊ διάβασε τον Οδυσσέα. Τον διάβασε αργά και προσεκτικά, προχωρώντας, όπως τόσοι και τόσοι αναγνώστες του βιβλίου πριν και μετά, συντροφιά με τον Στιούαρτ Γκίλμπερτ και τους άλλους σοβαρούς ερμηνευτές και αφηγηματικούς αναλυτές, που, μετά το 1922, έσπευσαν να εκδώσουν ερμηνευτικούς οδηγούς προκειμένου να καθοδηγήσουν τον αναγνώστη στο ταξίδι του μέσα από το μυθιστόρημα του Τζόυς. Φυσικά, αυτά τα κείμενα τα είχε προμηθεύσει στον δικαστή ο Ερνστ, και φυσικά δεν ήθελε απλώς να βοηθήσει. Όπως οι έπαινοι και τα εγκώμια που έβαλε τον Λεόν να επισυνάψει στο κατασχεθέν αντίτυπο του Οδυσσέα, έτσι κι αυτοί οι οδηγοί ενίσχυαν τον ισχυρισμό του ότι ο Τζόυς ήταν ιδιοφυία και ο Οδυσσέας ένα αριστούργημα γεμάτο κλασικές και λόγιες αναφορές, ένα βιβλίο παντελώς άσχετο με την πορνογραφία. Στο κάτω-κάτω της γραφής, τι χρησιμότητα θα είχε ένα άσεμνο βιβλίο για τα ανόητα και έκλυτα μυαλά του Τεστ Χίκλιν, αν δεν μπορούσαν καν να καταλάβουν τι λέει χωρίς τη βοήθεια του Γκίλμπερτ και μιας στρατιάς σοβαρών ερμηνευτών; Ο Οδυσσέας είναι ένα από τα αγαπημένα μου βιβλία – τον λατρεύω. Και όπως ολόκληρες γενιές θαυμαστών του βιβλίου από τη μέρα που ο δικαστής Γούλσεϊ εξέδωσε την κομψά γραμμένη απόφασή του ότι ο Οδυσσέας δεν ήταν άσεμνος, και άρα μπορούσε νόμιμα να εισάγεται (και σύντομα να εκδίδεται) στις Ηνωμένες Πολιτείες (μια απόφαση που αργότερα επικύρωσε και το Ομοσπονδιακό Εφετείο της Δεύτερης Περιφέρειας των ΗΠΑ), έτσι κι εγώ ήμουν ανέκαθεν ευγνώμων στον δικαστή για την ευθυκρισία του, την ηθική του σκέψη και το προφανώς καλό γούστο του στα βιβλία. Κάθε φορά που ξαναπιάνω τον Οδυσσέα, ξεκινώ με την απόφαση του δικαστή Γούλσεϊ, που αναγραφόταν μπροστά σε κάθε αμερικανική έκδοση του μυθιστορήματος ως τα μέσα του 1980. Και κάθε φορά λέω από μέσα μου «ευχαριστώ» σ’ εκείνον τον σοφό νομικό για τον καθοριστικό ρόλο που έπαιξε ώστε να γνωρίσουν τον Οδυσσέα οι Αμερικανοί αναγνώστες, ανάμεσά τους κι εγώ. Ωστόσο, μελετώντας την ιστορία της υπόθεσης US v. Ulysses (ΗΠΑ κατά Οδυσσέα), βλέπω τώρα ότι ο αποδέκτης της ευγνωμοσύνης μου ίσως δεν ήταν ο σωστός. Χωρίς να θέλω να υποτιμήσω τον δικαστή Γούλσεϊ, που ο χαριτωμένος τρόπος με τον οποίον αναγνώρισε ότι το βιβλίο έχει πράγματι άσεμνα κομμάτια –«δεν πρέπει ποτέ να ξεχνάμε ότι η δράση [του Τζόυς] τοποθετείται σε Κέλτικο έδαφος, και μάλιστα την Άνοιξη»– με κάνει κάθε φορά να χαμογελώ, την απόφαση για τον Οδυσσέα τη χρωστάμε λιγότερο στον δικαστή της υπόθεσης και περισσότερο στην υπεράσπιση. Τι εκπληκτικό νομικό επίτευγμα! Ο Μόρις Ερνστ εφάρμοσε κάθε είδους τέχνασμα και άσκησε όλη την πειθώ και την επιρροή που μπορούσε, παρεμβαίνοντας στη σύνταξη του Νόμου περί Δασμών, υποστηρίζοντας την υπόθεση με επαίνους από διανοούμενους κριτικούς και επαρχιώτες βιβλιοπώλες, επιλέγοντας την κατάλληλη γι’ αυτόν δικάσιμο, και εκμεταλλευόμενος τη θετική προδιάθεση του αντιδίκου δικηγόρου. Ακόμα και η αναγραφή της απόφασης του Γούλσεϊ στην αρχή του βιβλίου που εξέδωσε ο οίκος Random House, το 1934, ήταν μια νομική στρατηγική που σκαρφίστηκε ο ίδιος ο Ερνστ ως μέτρο προστασίας από τυχόν μελλοντικές απόπειρες δίωξης του βιβλίου. Ο δικαστής Τζον Μ. Γούλσεϊ (1877-1945), που εξέδωσε στις 6 Δεκεμβρίου 1933 την κομψά γραμμένη απόφασή του, ότι ο Οδυσσέας δεν ήταν άσεμνος, και συνεπώς μπορούσε πλέον νόμιμα να εισάγεται και να εκδίδεται στις ΗΠΑ. Γνωρίζοντας τον Γούλσεϊ, αντιλαμβανόμενος τόσο την ευαισθησία και τη σωστή του αντίληψη, όσο και τα λογοτεχνικά του ενδιαφέροντα, ο Ερνστ κατάφερε να τον φέρει στα νερά του. Παρουσιάζοντας τον Οδυσσέα –ή σωστότερα πακετάροντάς τον– μαζί με ένα πλήθος από εμπεριστατωμένες αναλύσεις και κριτικές, δεν άφησε κανένα περιθώριο στον δικαστή: παρ’ όλο που το βιβλίο εθεωρείτο άσεμνο, δεν ήταν δυνατόν να μην το αντιμετωπίσει ως λογοτεχνικό έργο. Επιπλέον, ο Ερνστ είχε φέρει τον Γούλσεϊ αντιμέτωπο και με μια μικρή πρόκληση, που αφορούσε την εικόνα που είχε ο ίδιος για τον εαυτό του ως λάτρη της λογοτεχνίας. Από τη στιγμή που ο Γούλσεϊ παραδέχτηκε ότι το βιβλίο ήταν λογοτεχνικό, ο Ερνστ τον είχε του χεριού του. Εξ ορισμού, ένα λογοτεχνικό έργο δεν θα μπορούσε να είναι άσεμνο, ούτε πορνογραφικό, δεν θα μπορούσε να διαφθείρει και να εκμαυλίζει, ουδέποτε θα επεδίωκε να διεγείρει τον αναγνώστη, παρ’ όλο που ορισμένα αποσπάσματα στο εν λόγω βιβλίο μιλούν για σεξουαλικές πράξεις και σωματικές λειτουργίες με ωμή, ενίοτε χυδαία, γλώσσα. Διαφορετικά, ένας αναγνώστης όπως ο δικαστής Γούλσεϊ ‒και αυτοί οι δύο μυστηριώδεις «φίλοι» (στην πραγματικότητα μέλη της ιδιωτικής λέσχης Century Association), τους οποίους, όπως είπε, συμβουλεύτηκε ως «εκτιμητές λογοτεχνικών έργων»‒ θα ήταν αναγκασμένος να αναγνωρίσει ότι ένα πορνογράφημα του πρόσφερε διαπαιδαγώγηση, ότι βρήκε σ’ αυτό γνώση, αλήθεια και ομορφιά, ή ότι ένα αριστούργημα του προκάλεσε σεξουαλική διέγερση ‒ συμπεράσματα παράλογα και τα δύο, όπως έφτασε να διαπιστώσει ο Γούλσεϊ με την ενθάρρυνση του Ερνστ. (Αν και τουλάχιστον ένας μεταγενέστερος αναγνώστης, καθώς τρύπωνε στις λάγνες σκέψεις και στο ζεστό κρεβάτι της μαλακιάς, στρογγυλής, μυρωδάτης Μόλι Μπλουμ στο τέλος του μυθιστορήματος, έκρινε ότι η διαχωριστική γραμμή μεταξύ διαπαιδαγώγησης και διέγερσης δεν ήταν και τόσο σαφής). Όταν μνημονεύουμε την Αμερικανική Ένωση για τις Πολιτικές Ελευθερίες, στην ίδρυση της οποίας συνέβαλε ο Μόρις Ερνστ, τις περισσότερες φορές ‒και πολύ σωστά πιστεύω‒ εστιάζουμε στις αδικίες που έχει αντιμετωπίσει, στα δικαιώματα που έχει κατοχυρώσει, στις αρχές που έχει καθιερώσει, στα θύματα που έχει δικαιώσει. Γιορτάζουμε το Σύνταγμα και τη Διακήρυξη των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, συγκινούμαστε, ανατριχιάζουμε ή κουνάμε το κεφάλι μας με αποδοκιμασία ακούγοντας για εγκλήματα, βαναυσότητες, νίκες και ήττες. Η ιστορία της ACLU είναι μια ιστορία σπουδαίων αγώνων, ένδοξων και πικρών. Είναι όμως επίσης –πρωτίστως– μια ιστορία σπουδαίων δικηγόρων, όπως ο Μόρις Ερνστ, που έβαλε τόση τέχνη και σοφία, τόση ευφυΐα και μαεστρία για να υπερασπιστεί ένα βιβλίο, με τον τίτλο Οδυσσέας, όση έβαλε και ο συγγραφέας του για να το δημιουργήσει. Copyright © 2019 by Michael Chabon — Μετάφραση-σημειώσεις: Μιράντα Λεωνίδου [1] Φανταστικό βιβλίο μαγείας, που αναφέρεται στις ιστορίες τρόμου του Χ. Φ. Λάβκραφτ. [2] Richard Ellmann, Τζέημς Τζόυς (σελ. 913, σημ. 42), μετάφραση Αθηνά Δημητριάδου, επιμέλεια Άρης Μπερλής, Scripta, Αθήνα 2005. [3] Στο κεφ. 15 (Κίρκη) του Οδυσσέα, Νυχτερινή Πόλη ονομάζεται η κακόφημη περιοχή του Δουβλίνου. [4] Louis Brandeis. Προοδευτικός δικαστής, από τους διασημότερους στην ιστορία του Ανώτατου Δικαστηρίου των ΗΠΑ. [5] Ένα από τα πιο θρυλικά μπαρ της Ν. Υόρκης την εποχή της Ποτοαπαγόρευσης. [6] Νόμος βάσει του οποίου καθίστατο ποινικό αδίκημα η ταχυδρόμηση άσεμνου υλικού. [7] Οδυσσέας, Τζαίημς Τζόυς (σελ. 73), μετάφραση Σωκράτη Καψάσκη, Κέδρος, Αθήνα 1990.

H δίκη του "Οδυσσέα" του Τζόυς

Σύνδεση